Want to make creations as awesome as this one?

Transcript

Utwory dramatyczne w szkole
Ballada jako gatunek synkretyczny
Pomysły i inspiracje

Materiał na szkolenie MSCDN w Ciechanowie

Radosława Górska

Czy lubią Państwo pracę z utworami dramatycznymi? Dlaczego?

Jaką rolę w rozwoju uczniów pełnią gry dramowe, inscenizacje, czytanie z podziałem na role?

Jak powinniśmy organizować lekcje z utworami dramatycznymi?

Pytania na początek

O czym będę mówiła?

Gra o mur, piosenki bohaterów, drama i inne pomysły, czyli rzecz o Zemście A. Fredry w szkole podstawowej (i ponadpodstawowej)

Czytanie z podziałem na role, w roli reporterów, drama, memy, pokój zagadek, czyli Dziady cz. II w szkole podstawowej

Poradnik dla uczniów Jak przygotować wypowiedź na maturę ustną? na przykładzie II części Dziadów

O czym będę mówiła?

Młodzież w roli dziennikarzy śledczych - relacje, wywiady, sonda uliczna, studium postaci; scenariusz przedstawienia teatralnego, analiza fragmentu Lawy i incenizacji Swinarskiego, notatki graficzne, pisanie, kontekst historyczny, uwspółcześnianie (projekt), Mickiewicz i Pidżama Porno, gry, dyskusje, kody QR

Ballada romantyczna - teatrzyk kukiełkowy, przygotowanie gry planszowej, myślenie krytyczne i Desing Thinking, komiks w szkole średniej, zadania maturalne, galeria pejzaży, film współczesny inspirowany balladami, czytanie performatywne, graficzna interpretacja ballady, projekt okładki własnej ballady

Co jeszcze o dramacie na blogu
Zapiski polonistki?

Sofokles , Antygona - scenariusze cyklu lekcji

Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich

William Shakespeare, Makbet

William Shakespeare, Romeo i Julia

William Shakespeare, Hamlet

Molier, Skąpiec

Molier, Skąpiec - Jak przygotować wypowiedź ustną?

Juliusz Słowacki, Lilla Weneda

Juliusz Słowacki, Kordian

Juliusz Słowacki, Balladyna - Wehikułem czasu do swiata Balladyny

Juliusz Słowacki, Balladyna ER Korona Popielów

Zygmunt Krasiński, Nie-Boska komedia

Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa

Stanisław Wyspiański, Wesele

Opracowanie lektury:
Radosława Górska

Aleksander Fredro

Zemsta

Zaczynamy Grę o... mur*

Zasady gry:

*Inspiracją do gry był pomysł Ali Podstolec, autorki bloga Nieprzeciętna polonistka

1. Gra jest dobrowolna.
2. Uczeń sam decyduje, czy i co wykona.
3. Każdy może wykonać każde zadanie, ale tylko jeden raz.
4. Uczeń sam decyduje o formie, w jakiej wykona zadanie.
5. Gra trwa od początku omawiania Zemsty przez 2- 3 tygodnie.
7. Za każdą wykonaną pracę uczeń otrzymuje ustaloną liczbę cegiełek.
8. Nauczyciel może przydzielić uczniowi dodatkowo maksymalnie 5 cegiełek za wyjątkową pomysłowość, staranność wykonania.

Zaczynamy Grę o mur

9. Nauczyciel odejmuje maksymalnie 2 cegiełki, jeśli praca zawiera błędy rzeczowe. Taka praca nie jest upubliczniana podczas podsumowania.

10. Uczniowie decydują o formie upowszechnienia prac.
11. Ewaluacja projektu następuje na lekcji podsumowującej.

Zadania:

Zadania za 10 cegiełek, czyli obejmujące całość lektury

1. Lapbook z lektury

Zaczynamy Grę o mur

2. Pudełko z lekturą.
3. Komiks na podstawie Zemsty
4. Gazetka poświęcona komedii.
5. Filmik na podstawie dramatu A. Fredry.
6. Mapa myśli dotycząca lektury.

Zadania za 9 cegiełek, czyli obejmujące fragmenty lektury, ale pracochłonne

1. Gra planszowa na motywach Zemsty - co najmniej 10 zadań do wykonania.
2. Gra dydaktyczna na motywach Zemsty - co najmniej 10 zadań do wykonania.
3. Tekst piosenki wybranego bohatera.
4. Wykonanie piosenki wybranego bohatera.

Zaczynamy Grę o mur

Zadania za 5 cegiełek, czyli bazujące na wybranych fragmentach lektury

5. Karykatura wybranego bohatera.
6. Portret wybranego bohatera uzupełniony głównymi cechami.
7. Teatrzyk kukiełkowy na podstawie wybranych scen.

1. Ilustracja do wybranej sceny dramatu.
2. Mem - najzabawniejsze powiedzonka z Zemsty.
3. Parafraza wybranego dialogu lub monologu na język współczesny.
4. Omówienie wybranego motywu z dramatu.
4. Chmura wyrazów związanych z Zemstą.

Uczeń może zaproponować własne zadanie, inne niż zaproponowane.

Zaczynamy Grę o mur

Zasady nagradzania:

1. Uczeń sam decyduje, na co chce wymienić cegiełki.
2. Zamiana cegiełek na oceny:
30 - 27 cegiełek - celujący
26 - 24 cegiełek - bardzo dobry
23 - 18 cegiełek - dobry
17 - 10 cegiełek - dostateczny
9 - 5 cegiełek - dopuszczający

Zaczynamy Grę o mur

3. Zamiana punktów na inne nagrody:zwolnienie ze sprawdzianu
z oceną bardzo dobrą - 30 - 25 cegiełek
zwolnienie z odpowiedzi ustnej - 24 - 20 cegiełek
zwolnienie z kartkówki 19- 15 cegiełek
4. Pozostałe każde 5 cegiełek uczeń może wykorzystać do podniesienia o pół stopnia oceny z odpowiedzi lub pracy na lekcji.
5. Uczeń może chcieć wymić nagrodę na inną.

Ze zdobytych przez uczniów cegiełek można zbudować mur jako element dekoracyjny prezentacji prac uczniów.

Zaczynamy Grę o mur

Zachęćmy do lektury*

Zadania na pierwsze spotkanie z Zemstą Aleksandra Fredry:

Materiały do lekcji:

* Pomysł lekcji: https://bnd.ibe.edu.pl/tool-page/237

BOHATEROWIE— MIĘDZY KSIĄŻKĄ A FILMEM...
Wacław
Czuliśmy jednak, że Wacław musi być obdarzony jakimś wyraźnym znakiem, że nie może niknąć na tle innych postaci, tych dzikusów i potworów, jakimi są Cześnik czy Rejent. (…) I wtedy Krystyna Zachwatowicz wpadła na szatański pomysł z tą fryzurą na cebulę, z tym czubem na głowie. Początkowo ten czub wydawał mi się aż nazbyt wyrazisty, była w nim jakaś dzikość, azjatyckość. Przeraziłem się tej ostrości i wtedy dostałem okulary. To zmiękczyło postać, a zarazem sugerowało, że Wacław liznął nieco ogłady w szkołach, że jest w nim pewne zagubienie, a może nawet wrażliwość, romantyczność, jakaś normalność - oczywiście, patrząc z naszego punktu widzenia.
Rafał Królikowski - odtwórca roli Wacława w filmie
Papkin
Ów komiczny Papkin to zarazem tajemnicza postać. Już jego wygląd jest cokolwiek dziwaczny („po francusku ubrany”, pisze Fredro w didaskaliach), w zasadzie nie wiemy nic pewnego o jego przeszłości, choć podejrzewać należy, iż łączą go jakieś niejasne sprawki z Cześnikiem. Wszyscy kłócący się w zamku są jednak u siebie, on jest trochę obcy.
Zdzisław Pietrasik - recenzent filmowy
Rejent
W wykonaniu Andrzeja Seweryna ta postać jest inna niż grywało się ją zwykle. Zwykle Milczek unikał wzroku swego rozmówcy, zacierał rączki, knuł, mówił cicho. Seweryn pokazał, że wszystkie te cechy są w Milczku, ale on jest równie okrutny i zawzięty jak Cześnik. Tylko skrywa to wszystko pod maską i swoim sławnym powiedzonkiem: niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba.
Andrzej Wajda - reżyser

Cześnik
Cześnik Raptusiewicz – najbardziej współczesna ze wszystkich figura, bardzo polska krzyżówka poczciwości i chamstwa.
Anita Piotrowska - recenzent filmowy

Pomnik Aleksandra Fredry przywieziony ze Lwowa znajduje się obecnie na wrocławskim rynku.



Aleksander Fredro
urodził się w 1793 r. w Surochowie (ówczesny zabór austriacki), a zmarł w 1876 roku we Lwowie. Gdy miał 16 lat, wstąpił do armii napoleońskiej. Za swoją bohaterską postawę otrzymał dwa wysokie odznaczenia: polskie Virtuti Militari i francuską Legię Honorową.
Gdy Napoleon poniósł klęskę, Fredro spędził pewien czas w Paryżu i poznawał tamtejsze teatry. Po powrocie do domu zajmował się swoim majątkiem ziemskim i zaczął tworzyć sztuki teatralne. Jego kolejne utwory miały swoje prapremiery na scenie teatru we Lwowie.
Powstanie Zemsty wiąże się z wielką miłością autora. Fredro zakochał się w Zofii Skarbkowej, żonie wpływowego magnata. Dopiero po wielu latach udało się doprowadzić do unieważnienia małżeństwa Skarbków. W posagu narzeczonej Fredry znajdowała się połowa zamku w Odrzykoniu. Zachowały się w nim akta procesowe dawnych współwłaścicieli zamku, którzy prowadzili ze sobą wieloletnie spory.
Do najsłynniejszych komedii Fredry należą: Zemsta, Śluby panieńskie, Damy i huzary, Mąż i żona, Pan Jowialski.

FREDRO I JEGO ZEMSTA



Aleksander Fredro Zemsta


AKT I, SCENA 2 (fragment)


CZEŚNIK

uderza w stół i mówi dalej

Tu mieszkamy jakby sowy;

Lecz co gorsza, że połowy

Drugiej zamku - czart dziedzicem.

Przestrach Papkina

Czy inaczej: Rejent Milczek

Słodki, cichy, z kornym licem,

Ale z diabłem, z diabłem w duszy.


PAPKIN

Jednak zgodnie, jak sąsiady...


CZEŚNIK

Jeśli nie ja mymi psoty

Nikt go stąd już nie wyruszy.

Nie ma dnia bez sprzeczki, zwady -

Lecz potrzebne i układy.

Pisać? - nie chcę do niecnoty.

Iść tam? - ślisko, mocium panie:

Mógłby otruć, zabić skrycie,

A mnie jeszcze miłe życie.

Więc dlategom wybrał ciebie -

Będziesz posłem tam w potrzebie.


PAPKIN

Za ten honor ściskam nogi...

Wielki czynisz swemu słudze,

Ale nazbyt jestem srogi -

Zamiast zgody wojnę wzbudzę,

Bo do rycerskiego dzieła

Matka w łonie mnie poczęła;

A z powicia ślub uniosłem:

Nigdy w życiu nie być posłem.


CZEŚNIK

Czym ja zechcę, Papkin będzie,

bo mnie Papkin słuchać musi.


PAPKIN

Lecz - porywczy w każdym względzie,

Jak sąsiada Papkin zdusi?

Jak mu kulą łeb przewierci,

Jak na bigos go posieka,

Któż natenczas sprawcą śmierci?

Kogóż za to kara czeka?


CZEŚNIK

Biorę wszystko na sumienie.

SŁYNNE CYTATY Z ZEMSTY


Jeśli nie chcesz mojej zguby, krrrokodyla daj mi luby (Papkin cytuje żądanie Klary)


Niech się dzieje wola Nieba, / z nią się zawsze zgadzać trzeba (powiedzenie Rejenta)


Mocium panie (powiedzenie Cześnika)


Tych dwóch ludzi - ogień, woda (Wacław)


Wprzody słońce w miejscu stanie, / Wprzody w morzu wyschnie woda, / Nim tu u nas będzie zgoda. (Cześnik)


Czapkę przedam, pas zastawię, / A Cześnika stąd wykurzę. (Rejent)

Papkin Cześnik Rejent Podstolina Dyndalski Klara Wacław

Zadanie 1


Szukanie odpowiedzi na pytania za każdym razem powinno być poprzedzone odczytaniem fragmentu Zemsty z podziałem na role.
Odpowiedzcie na poniższe pytania na podstawie fragmentu Zemsty.

a) Jak Cześnik traktuje Papkina? Jak wobec niego zachowuje się Papkin?
.......................................................................................................................................

b) Jak jest relacja między Cześnikiem i Rejentem? Kim są dla siebie?
.......................................................................................................................................

c) Dlaczego Cześnik wysyła Papkina do Rejenta? Dlaczego nie idzie sam?
.......................................................................................................................................

d) Dlaczego Papkin się opiera? O czym świadczą jego tłumaczenia?
……………………………………………………………………………………………….....

Zadanie 3


Uzupełnij tabelkę. Czego można dowiedzieć się o bohaterach na podstawie przedstawionych tekstów?

BohaterInformacje i domysły
Jakich zachowań można się spodziewać po bohaterze w sytuacji konfliktu?
Cześnik


Rejent


Papkin


Wacław






Zadanie 2

Rozwiążcie krzyżówkę, korzystając ze wszystkich zamieszczonych materiałów.






1. Posłaniec Cześnika.

2. Zwierzę z Nilu – dowód miłości w Zemście

3. Odtwórczyni roli Klary w filmie.

4. Zemsta – gatunek literacki.

5. Nazwisko Rejenta.

6. Imię ukochanej Fredry.

7. Odtwórca roli Rejenta w filmie.

8. Zemsta – rodzaj literacki.

9. Część aktu.

10.Reżyser filmu Zemsta.

11. Miasto prapremiery Zemsty.

12. Wódz, w którego armii walczył Fredro.

13. Miejsce narodzin Fredry.

14. Jedno z określeń, którymi Cześnik „obdarzał” Rejenta

15. Jeden ogień – drugi .........



Odpowiedź, podstawa programowa i omówienie zadania

W gąszczu wydarzeń*

* Rysnotka zaczerpnięta z: Sylwia Oszczyk, Język polski jak malowany. Liryka i dramat.

W gąszczu wydarzeń

ekspozycja

rozwój akcji

punkt kulminacyjny

perypetie

rozwiązanie

Przebieg akcji dramatu

Wątek główny

– wyjściowy układ zdarzeń, z których wynikają dalsze; przedstawia główny konflikt utworu; zapoznaje widza/czytelnika z miejscem akcji i postaciami, które występują w utworze.

Ekspozycja – wyjściowy układ zdarzeń, z których wynikają dalsze; przedstawia główny konflikt utworu; zapoznaje widza/czytelnika z miejscem akcji i postaciami, które występują w utworze.

Rozwinięcie – dalszy bieg wypadków zapoczątkowanych w ekspozycji.

Punkt kulminacyjny – moment dramatu, w którym konflikty narastają tak bardzo, że zdawałoby się brak jest wyjścia z sytuacji.

Perypetie – zaskakujące, nagłe zmiany w losach postaci.

Rozwiązanie akcji – spadek napięcia w utworze, kiedy to konflikty zostają rozwiązane.

Napisz streszczenie ekspozycji według poniższego planu:


Plany małżeńskie Cześnika (poślubienie Podstoliny).

Waśnie Cześnika i Rejenta – zatarg wywołany budową muru.

Miłość Wacława i Klary zagrożona niezgodą rodzin.

Napisz streszczenie rozwiązania akcji według poniższego planu:

Zawarcie małżeństwa.

Błogosławieństwo Milczka.

Zaniechanie pojedynku – zgoda zwaśnionych stron.

Napisz streszczenie perypetii według poniższego planu:

Chęć zemsty Cześnika.

Raptusiewicz „zmusza” Wacława do poślubienia Klary

Napisz streszczenie punktu kulminacyjnego według poniższego planu:

Wyzwanie Rejenta przez Cześnika na pojedynek (może dojść do rozlewu krwi).

Zmuszanie Wacława przez ojca do poślubienia Podstoliny.

Napisz streszczenie akcji do punktu kulminacyjnego według poniższego planu:

Przyjęcie oświadczyn Cześnika przez Podstolinę.

Wacław na zamku Cześnika – opiekuna Klary.

Spotkanie Wacława z Podstoliną.

Napisanie przez Rejenta aktu oskarżenia na Cześnika.

Zawarcie przez Rejenta umowy z Podstoliną, aby pokrzyżować plany Cześnika

W gąszczu wydarzeń

Wątki poboczne

Komiks na podstawie wybranych scen: 2 -3 zdarzenia.

Napisz streszczenie wątku miłości Wacława i Klary według następującego planu:

Potajemne spotkania kochanków.

Propozycja Wacława, aby razem uciec i odmowa Klary.

Wacław jeńcem Papkina.

Rozmowa Wacława z Podstoliną.

Zmuszanie Wacława przez Rejenta do ożenku z Podstoliną.

Zemsta Cześnika.

Ślub.

Napisz streszczenie wątku Papkina według poniższego planu:

Powrót Papkina.

Zlecenie uzyskania zgody Podstoliny na małżeństwo z Cześnikiem.

Oświadczyny Klarze.

Awantura na murze.

Jeniec.

Papkin posłem do Rejenta.

Testament.

Zapewnienie, że nie został otruty.

Wybierz 2 - 3 sceny i zaprojektuj na ich podstawie krótki komiks.

Najpierw zdecyduj, co możesz oddać za pomocą rysunku, a co trzeba ująć w dialogu. Dialog może być współczesną prozą. Jeśli uznasz za konieczne, dodaj tekst narracji.


Piosenki bohaterów Zemsty

Zadania

Posługując sie wykresem Zemsta - Bohaterowie - przedstaw relacje między bohaterami komedii.

*Grafika zaczerpnięta z: Opracowania lektur i wierszy. Wyd. Adamantam

Piosenki bohaterów Zemsty

Zaprojektuj okładkę płyty z piosenkami wybranego bohatera. Zobacz przykład.

O czym mogliby śpiewać poszczególni bohaterowie? Wypisz tematy piosenek: Klary, Wacława i Podstoliny

Nadaj tytuły piosenkom wybranego bohatera.




Stacje zadaniowe - charakterystyka porównawcza adwersarzy

Stacja 1

Stacja 2

Stacja 3

Tablica 1

Tablica 2

Zgromadźcie informacje wstępne o Cześniku Raptusiewiczu i Rejencie Milczku. Uwzględnijcie: rolę w komedii, pochodzenie społeczne, urząd tytularny/ wykonywany zawód, stan cywilny, majątek, rodzinę, miejsce zamieszkania.

Napiszcie zdania ze wszystkimi formami przypadków imienia i nazwiska autora komedii. Uważajcie na ortografię.

Zbudujcie 3 zdania na temat Cześnika i Rejenta z wykorzystaniem słowa adwersarz i jego synonimów i dwa zdania na temat Wacława i Podstoliny z wykorzystaniem antonimów słowa adwersarz.

Stacje zadaniowe - charakterystyka porównawcza adwersarzy

Stacja 4

Stacja 5

Stacja 6

Heksy - stacja 5

Tablica 3

Podsumujcie swoje dociekania. Uporządkujcie notatki i je wykorzystajcie do wykonania ćwiczenia.




Uzupełnijcie notatkę treściami z lektury.


Tym, co różni __________ od ____________jest ______________________ .

Cześnik ________________________ , natomiast Rejent _______________.

Rejent __________________________ , z kolei Cześnik ____________________________.

Żaden z nich nie _____________________________________________________ .

Każdy z nich ________________________________________________________.

Cechą wspólną obu sąsiadów jest ____________________________________________ .

W porównaniu _____________z ______________________jest____________________________ .

W przeciwieństwie do __________________________ _______________________ jest __________________________________.

Kiedy porówna się obu bohaterów, można zauważyć, że ____________________________________________________________ .




Pogrupujcie sześciokąty w taki sposób, aby bohaterowi przypisać cechy, cechom ich uzasadnienia i na koniec cytaty (zapisane są pochyloną czcionką). Porównajcie cechy bohaterów, wskażcie podobieństwa i różnice. Zróbcie zdjęcie Waszej pracy.

Co to jest karykaruta? W razie trudności skorzystajcie ze słownika.

Uzupełnijcie zdanie właściwą definicją wybraną spośród podanych:

Karykatura jest:

a. wizerunkiem osoby do dowodu osobistego, paszportu.

b. poważną podobizną jednej lub więcej osób.

c. zniekształconym portretem, który zwraca uwagę na czyjeś cechy lub zachowania, często je wyśmiewa.



Następnie podpiszcie karykatury głównych bohaterów Zemsty i dopiszcie do nich cechy zewnętrzne antagonistów.


Rozwiążcie zagadkę.

ZAGADKA 1

W XVIII wieku obowiązywały w Rzeczypospolitej stroje szlacheckie. Typowy strój męski składał się z żupana - długiej sukni sięgającej kostek, zapinanej na wiele drobnych guzików, z długimi rękawami zakończonymi w przegubie ręki kilkoma guziczkami. Pod nią zakładano spodnie, tzw. hajdawery. Na żupan nałożony był kontusz – wykonany z ozdobnej tkaniny o żywych barwach, z rozciętymi po bokach rękawami, przewiązany szerokim pasem zakończonym frędzlami. Dodatkowymi elementami takiego stroju była futrzana czapka z piórkiem (kołpak), buty zwane baczmagami oraz szabla (karabela). Mężczyźni nosili obowiązkowo długie, podkręcane wąsy oraz mieli wygoloną po bokach i z tyłu głowę. Był to charakterystyczny ubiór sarmacki.

W Zemście strój sarmacki nosi Cześnik Maciej Raptusiewicz.



Jestem Papkin, lew Północy,
Rotmistrz sławny i kawaler...
- autocharakterystyka Papkina

Ćwiczenia dramowe*

Ćwiczenie na wstęp

Ćwiczenie 2

Praca z tekstem

*Inspirowane propozycją w Teatrotece Szkolnej: Poszukujemy współczesnego Papkina

Poruszajcie się swobodnie po sali. Każdy w swoim rytmie. Jeśli chcecie, zróbcie kilka ćwiczeń, aby rozluźnić ciało.

Wcielcie się w rolę Papkina i przedstawcie jedno z wydarzeń jego życia.

Wybierzcie sobie jedną ze scen z udziałem Papkina:

- swaty,

- reakcja na "próby" zadane przez Klarę,

- wzięcie Wacława do niewoli,

- rozmowa z Rejentem,

- testament.

Pracując z tekstem, ustalcie, jak się bohater zachowuje, dokonajcie parafrazy na język współczesny tego, co mówi i odtwórzcie jego myśli, przeżycia, uczucia. Ustalcie, jak powinien się zachowywać, jak wyrażać emocje. Następnie wejdźcie w rolę Papkina i odegrajcie scenki. Możecie czytać tekst (inna osoba niż wcielająca się w Papkina) albo mówić językiem współczesnym.

A teraz pomyślcie, że jesteście Papkinem i dalej swobodnie chodźcie tak, jakby chodził Papkin. Zaśmiejcie się jak on. Usiądźcie jak on. Wstańcie jak Papkin. Zaśpiewajcie jak on.

"Jestem Papkin, lew Północy,
Rotmistrz sławny i kawaler..."
- autocharakterystyka Papkina

Ustalcie informacje wstępne o bohaterze oraz jego wygląd.

Jestem Papkin, lew Północy, Rotmistrz sławny i kawaler...- napisz autocharakterystykę Papkina.

Tablica 4

Szukamy współczesnego Papkina*

Ustalcie informacje wstępne o bohaterze oraz jego wygląd.

* Pomysł zaczerpnięty ze strony https://teatrotekaszkolna.pl/konspekt/detal?id=265

Zadanie

Tematy monologu i fragmenty tekstu

Dyskusja

  1. Uważnie przeczytajcie wybraną dla Was scenę. Przedyskutujcie, jakie Waszym zdaniem cechy bohatera ujawnia scena. Zwróćcie uwagę także na didaskalia.
  2. Określcie, co jest zabawnego w tej scenie: co Was śmieszy w danej sytuacji, w wypowiedziach bohaterów, w postaciach?
  3. Zastanówcie się nad postacią współczesnego Papkina. Jak by wyglądał? Kim by był? Jak by się zachowywał?
  4. Narysujcie projekt kostiumu lub znajdźcie w Internecie zdjęcia postaci, która odpowiada Waszym wyobrażeniom o współczesnym Papkinie. Przygotujcie uzasadnienie swojego wyboru.
  5. Stwórzcie wypowiedź (monolog) współczesnego Papkina na temat, którego dotyczy scena.

Dokonajcie analizy scen z Zemsty, które stanowiły podstawę waszych działań. Spróbujcie zdecydować, z jakim rodzajem komizmu mieliście do czynienia. Wnioski wpiszcie do tabeli.

Obserwując prezentacje, zastanawiajcie się wspólnie, co w nich bawi, jakie elementy komiczne zostały wykorzystane, jakie znaki sceniczne uwspółcześniające postać wykorzystano.

Omawiając prezentacje, starajcie się ustalić, jaki rodzaj komizmu wystąpił w nich wystąpił. Wnioski wpiszcie do tabeli.

Porozmawiajcie, czy uwspółcześnienie postaci, jakiego dokonaliście, pomogło wam zrozumieć bohatera. Tak? Nie? Dlaczego?

Komizm postaciKomizm sytuacyjnyKomizm słowny
przejawia się najczęściej w wyglądzie i/lub zachowaniu postacipolega na tworzeniu między bohaterami zabawnych zdarzeń i sytuacjiwyraża się w odpowiednio prowadzonym dialogu bądź w wywołujących wesołość zwrotach i zestawieniach słów



























Propozycje fragmentów tekstu do wykorzystania:

  1. Akt I, scena II – poznajemy Papkina jako człowieka skłonnego do przechwałek i kłamstwa;
  2. Akt I, scena III i IV – Papkin jest przekonany o swojej niesłychanej atrakcyjności;
  3. Akt II, scena VII – scena rozmowy pomiędzy Papkinem i Klarą, Papkin jako zalotnik;
  4. Akt III, scena IV - Papkin z misją u Rejenta, zachowanie Papkina w sytuacji, gdy jest przekonany o swojej przewadze nad rozmówcą;
  5. Akt IV, sceny IV, V i VI – Papkin jest przekonany, że został otruty, robi rozrachunek z życiem i pisze testament.



Zemsta jako komedia

Zemsta jest dramatem? Udowodnij.

Poćwicz

Zemsta jest komedią.

Interpretacja motta

Jakie znaczenie ma tytuł komedii? Kto, na kim i za co się mści?

Uzupełnij tabelę?

Krzywda
Odwet
Cześnik uważa, że Rejent jemu na złość naprawia mur.

Rejent pisze pozew do sądu przeciw Cześnikowi.
Rejent uniemożliwił Cześnikowi ożenek z Podstoliną, chcąc ożenić z nią Wacława.



Ułóżcie związki frazeologiczne z wyrazem zemsta i podanymi czasownikami.

podsycać ● nasycić się ● obawiać się ● uciekać ● płonąć ● poprzysiąc ● zaplanować ● szykować ● dyszeć

Zastanówcie się i odpowiedzcie na pytania.

Który z bohaterów był bardziej zaślepiony zemstą?

Który z bohaterów był dłużej zatwardziały w zemście?


Któremu z antagonistów zemsta się udała? Wykażcie zyski i straty bohaterów.

Cześnik zyskał:

stracił:

Rejent zyskał:

stracił:


Przedyskutujcie i uzupełnijcie wniosek:

Kto jest intrygantem w utworze?

Kto się właściwie zemścił?

Kto jest górą?

Kto jest przegrany?

Jaki z tego można wysnuć wniosek?


WNIOSKI:

Zemsta udała się _______________, bo pozwolił na zwycięstwo ____________. W jej wyniku:

- _______________________ są szczęśliwi.

- _______________________ godzą się.


Przeczytajcie motto utworu i spróbujcie wyjaśnić jego sens. Czy zgadzacie się z jego przesłaniem?


Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie przydało.

Bywa z węża dryjakiew*, złe często dobremu okazyją daje.

------------------------------

dryjakiew - lekarstwo


Spośród podanych przysłów wybierzcie te, które mają podobny sens

Nie taki diabeł straszny, jak go malują.

Nie wywołuj wilka z lasu.

Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło.

Ten się śmieje, kto się śmieje ostatni.

Nie chwal dnia przed zachodem słońca.

Bez pracy nie ma kołaczy.


Czy motto utworu ma związek z jego treścią? Co złego obróciło się na dobre?


Zemsta Aleksandra Fredry jako przykład komedii

Żywiołowa akcja komedii Fredry

Ze­msta ma nie­zwy­kle wart­ką ak­cję. Wąt­ki tam przed­sta­wio­ne nie po­zwa­la­ją wi­dzo­wi ani na chwi­lę ode­rwać wzro­ku od sce­ny. Spór mię­dzy Cze­śni­kiem a Rejentem na­si­la się aż do mo­men­tu kul­mi­na­cyj­ne­go i trzy­ma w na­pię­ciu. Pap­ki wca­le nie spo­wal­nia ak­cji, cią­gle la­wi­ru­jąc mię­dzy stro­na­mi i jesz­cze bar­dziej kom­pli­ku­jąc sy­tu­ację. Wple­cio­ny w wą­tek głów­ny pro­blem Wa­cła­wa i Kla­ry sta­je się przy­czy­ną kil­ku do­syć ży­wio­ło­wych sy­tu­acji oraz śmiesz­nych dia­lo­gów. Zda­je się, że ak­cja na sce­nie nie zwal­nia ani na chwi­lę.

Pogodny nastrój sztuki

Hra­bia Fre­dro, mimo iż two­rzył w epo­ce ro­man­ty­zmu, nie epa­tu­je w swo­jej sztu­ce ani odro­bi­ną pa­to­su i po­nu­rej at­mos­fe­ry. Wręcz prze­ciw­nie, cała sy­tu­acja bu­dzi ra­czej do­bre sko­ja­rze­nia. Bu­du­jąc po­sta­ci, Alek­san­der Fre­dro two­rzy sar­mac­kie ka­ry­ka­tu­ry, któ­re wzbu­dza­ją sym­pa­tię wi­dza. Sama ak­cja dra­ma­tu dzie­je się w zam­ku, nie ma on jed­nak cech go­tyc­kich. Gdy­by moż­na było po­rów­nać na­strój utwo­ru do dzi­siej­szych stan­dar­dów, ewi­dent­nie dzie­li on tę ce­chę z ko­me­dia­mi fil­mo­wy­mi.

Rodzaje komizmu w Zemście

Ko­mizm Ze­msty przyj­mu­je wie­le róż­no­ra­kich form. Przede wszyst­kim moż­na tu wy­róż­nić komizm sytuacyjny. Pro­blem spo­ru mię­dzy Cześnikiem i Re­jen­tem to ist­ne wy­śmia­nie jed­nej z pol­skich przy­war na­ro­do­wych - kłó­tli­wo­ści. Obaj szlach­ci­ce pod­czas swo­je­go spo­ru do­pro­wa­dza­ją do śmiesz­nych zda­rzeń, któ­re po­tę­gu­je jesz­cze wą­tek mi­ło­sny. Słyn­ny moment dyktowania listu przez Rap­tu­sie­wi­cza Dyn­dal­skie­mu to przy­kład ko­mi­zmu sy­tu­acyj­ne­go.

Inną for­mą ko­mi­zmu w Ze­mście jest komizm postaci. Tu­taj na pierw­szym pla­nie bry­lu­je Papkin. Osten­ta­cyj­ny kłam­ca, tchórz i pa­si­brzuch two­rzy mie­szan­kę gro­te­sko­wych i śmiesz­nych cech cha­rak­te­ru. Z jed­nej stro­ny uda­je eks­per­ta od wszyst­kie­go, "lwa Pół­no­cy", z dru­giej jest po­wsi­no­gą bo­ją­cą się wszyst­kie­go. Ce­chy głów­nych an­ta­go­ni­stów, Rap­tu­sie­wi­cza i Milcz­ka, rów­nież są spe­cjal­nie prze­ja­skra­wio­ne. Obaj są swe­go ro­dza­ju spo­tę­go­wa­ny­mi przy­wa­ra­mi sar­mac­kiej szlach­ty. Rap­tu­sie­wicz to gniew­nych war­choł, któ­ry wiecz­nie wpla­ta swo­je "mo­cium pa­nie" gdzie tyl­ko może. Mil­czek zaś to spryt­ny ma­ni­pu­la­tor, chci­wy i sztucz­nie po­boż­ny. W koń­cu "niech się dzie­je wola nie­ba, z nią się za­wsze zga­dzać trze­ba".

Szczęśliwe zakończenie

Za­koń­cze­nie Ze­msty jest cał­ko­wi­cie szczę­śli­we. Wątek miłosny Klary i Wacława zo­sta­je roz­wią­za­ny zgod­nie z ocze­ki­wa­nia­mi obu stron, a spór Cze­śni­ka z Re­jen­tem za­że­gna­ny. War­to tu­taj nad­mie­nić cie­ka­wą sy­tu­ację zwią­za­ną wła­śnie ze szczę­śli­wym za­koń­cze­niem. Jest ono bo­wiem po­dyk­to­wa­ne nie dzia­ła­nia­mi naj­bar­dziej za­in­te­re­so­wa­nych a swo­istym zbie­giem oko­licz­no­ści. Osta­tecz­nie ta swo­ista ko­me­dia po­my­łek po­wo­du­je, że ini­cja­ty­wa ślu­bu Wa­cła­wa i Kla­ry do­cho­dzi do skut­ku. Tak więc ja­ko­by od po­cząt­ku, wszyst­ko mia­ło skoń­czyć się do­brze dla bo­ha­te­rów.


Uważnie przeczytaj notatkę, a następnie udowodnij, że Zemsta jest dramatem. Odwołaj się do notatki i utworu Aleksandra Fredry.


Dramat to je­den z trzech ro­dza­jów li­te­rac­kich, obok epi­ki i li­ry­ki. Jest prze­zna­czo­ny do wy­sta­wia­nia na sce­nie, dla­te­go znaj­du­je się na po­gra­ni­czu li­te­ra­tu­ry i te­atru. Cha­rak­te­ry­stycz­ną ce­chą dra­ma­tu jest podział na akty i sceny. Akt to zamknięta tematycznie część dramatu. Scena to część aktu wyodrębniona ze względu na występowanie określonej liczby osób.

W dramacie nie ma narratora ani podmiotu lirycznego. Świat przed­sta­wio­ny jest więc opi­sa­ny w obiek­tyw­ny spo­sób. Wy­da­rze­nia nie są przez ni­ko­go ko­men­to­wa­ne, od­bior­ca sa­mo­dziel­nie może oce­nić po­stę­po­wa­nie bo­ha­te­rów. Utwór skła­da się z wy­po­wie­dzi po­sta­ci: dialogów i monologów. Czy­tel­nik po­dą­ża za ak­cją utwo­ru, dzię­ki ich sło­wom. Tekst dra­ma­tu jest podzielony na role. Przed każ­dą wy­po­wie­dzią, au­tor za­zna­cza, kto ją wy­po­wia­da. Na po­cząt­ku sce­ny po­ja­wia się tak­że in­for­ma­cja, kto bie­rze w niej udział.

Dia­lo­gi i mo­no­lo­gi uzu­peł­nia tekst po­bocz­ny, tzw. didaskalia. Opi­su­ją one głów­nie miej­sce ak­cji i wy­gląd i ruchy bo­ha­te­rów. Dzię­ki di­da­ska­liom, czy­tel­nik może do­kład­niej wy­obra­zić so­bie oko­licz­no­ści przed­sta­wia­nych wy­da­rzeń. Tekst po­bocz­ny ma za­sto­so­wa­nie rów­nież pod­czas wy­sta­wia­nia dra­ma­tu na sce­nie. Re­ży­ser, ak­to­rzy i sce­no­gra­fo­wie mogą w ten spo­sób do­kład­niej przed­sta­wić wi­zję au­to­ra.

Dlaczego Zemsta jest dramatem? Wskaż wszystkie cechy dramatu podane w notatce.

AKT CZWARTY

Sala w domu Cześnika. Oprócz drzwi bocznych jedne większe w głębi, po prawej stronie od kaplicy, stoły po obu stronach, na stole po prawej stronie kałamarz i co trzeba do pisania, butelka i para kieliszków, w głębi przybijają girlandy.

SCENA TRZYNASTA

Ciż sami, Podstolina

MałżeństwoPODSTOLINA

Mamże wierzyć, co się dzieje,
Wacław z Klarą —

REJENT

na stronie
Oszaleję!

PODSTOLINA

Tak jest, wierzę, już się stało! —
2240
Więc wam powiem — i niemało.
Chciałam za mąż pójść czym prędzéj,
By nie zostać całkiem w nędzy —
Ów majątek zapisany
Na czas tylko był mi dany,
2245
A w istotnym wiecznym darze
Dziś przypada szczęsnej Klarze.

REJENT

na stronie
Dwa majątki — kąsek gładki —
Coś stryjowi żal tej gratki.

CZEŚNIK

na stronie
Zamienił stryjek
2250
Na siekierkę kijek.

PODSTOLINA

Ale przez to dziś nie tracę:
U Rejenta sto tysięcy…

KLARA

Nie — ja z mego to zapłacę.

Podstolina przechodzi na prawą stronę.

KLARA

do Rejenta
Nie opieraj się już więcéj,
2255
Swego gniewu zwalcz ostatki,
Pobłogosław twoje dziatki.
klęka z Wacławem, któremu podaje prawą rękę

REJENT

Niech się dzieje wola nieba,
Z nią się zawsze zgadzać trzeba.
daje krzyżyk i podnosi klęczących

PAPKIN

do Wacława
Mogęż przestać na twym słowie?
2260
Ręczysz pewnie za me zdrowie?
na znak potakujący — do Cześnika
Teraz wzywam waszmość pana!
Każ nam przynieść roztruchana,
Niech nam zagrzmią i fanfary,
Wypijemy pierwszej pary!
przechodzi na lewą stronę i drze testament

CZEŚNIK

2265
Niechże będzie dziś wesele,
Równie w sercach, jak i w dziele —
podając rękę Rejentowi
Mocium panie, z nami zgoda.

Rejent przyjmuje rękę z niskim ukłonem.

WSZYSCY

Zgoda! zgoda!

WACŁAW

wstąpiwszy na środek tak, że Klara po jego prawej, podaje rękę Cześnikowi, on zaś ojcu po lewej, i posuwając się na przód sceny
Tak jest, zgoda,
2270
A Bóg wtedy rękę poda.

Zemsta na egzaminie

Maj 2021

Powtórka przed egzaminem - marzec 2020 - dzień 3

Pitagoras - marzec 2020

Zadania pisemne

Krótkie formy wypowiedzi

Zemsta na plakatach

Komiks - rozpoznaj sceny i bohaterów

Dłuższe wypowiedzi pisemne

1. Napisz, jaki widzisz związek pomiędzy grafiką poniższego plakatu z Zemstą Aleksandra Fredry? W swojej wypowiedzi odwołaj się do treści lektury (bohaterowie, treść).



2. Uważnie przyjrzyj się poniższemu plakatowi. Wybierz dwa elementy graficzne, którymi autor plakatu dokonał interpretacji komedii A. Fredry. Uzasadnij swoje zdanie.


3. W jaki sposób autor poniższego plakatu nawiązuje do treści Zemsty. Wskaż i omów dwa elementy.






Zredaguj ogłoszenie do gazetki szkolnej, w którym zachęcisz uczniów Twojej szkoły do obejrzenia spektaklu Zemsta w wykonaniu Szkolnego Koła Teatralnego. Użyj dwóch argumentów. Pamiętaj o poprawności językowej, interpunkcyjnej, ortograficznej.


Do Twojej szkoły przyjeżdża znany polski aktor, który wsławił się rolą Cześnika. Napisz zaproszenie na spotkanie z nim. Użyj dwóch argumentów, którymi przekonasz kolegów i koleżanki do udziału w tym wydarzeniu. Pamiętaj o poprawności językowej, interpunkcyjnej, ortograficznej.


W nowej szkole czujesz się obco. Wsparcie okazuje Ci jeden z kolegów. Chcesz mu podziękować i kupujesz najnowsze wydanie Zemsty Aleksandra Fredry. Napisz dedykację dla kolegi. Pamiętaj o poprawności językowej, interpunkcyjnej, ortograficznej.


Napisz życzenia dla Wacława i Klary z okazji ich ślubu. Postaraj się, by były rozbudowane. Pamiętaj o poprawności językowej, interpunkcyjnej, ortograficznej.

1. Napisz opowiadanie, w którym losy bohaterów Zemsty potoczą się inaczej niż w zakończeniu komedii. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz lekturę obowiązkową.

2. Wyobraź sobie, że jeden z bohaterów Zemsty przeniósł się do Twojego świata. Napisz opowiadanie o waszej wspólnej przygodzie, w której bohaterowi przyznano Order Uśmiechu. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz lekturę obowiązkową.

3. Wyobraź sobie, że jeden z bohaterów Zemsty spotkał się z bohaterem z innej lektury. Napisz opowiadanie o ich wspólnej przygodzie, podczas której bohater Zemsty przekona partnera, że "i śmiech czasami może być nauką.". Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz wybraną lekturę obowiązkową.

4. Wyobraź sobie, że Podstolina spotyka Telimenę. Napisz opowiadanie, w którym bohaterki będą przygotowywały ślub Zosi albo Klary. Wypracowanie powinno dowodzić, że dobrze znasz obie lektury obowiązkowe.

5. Napisz recenzję obejrzanego przedstawienia lub filmu pt. Zemsta. Skoncentruj sie na kostiumach i grze wybranych dwóch aktorów (obowiązkowo) oraz na scenografii lub muzyce albo grze świateł (do wyboru).

6. Czy potrafisz wskazać we współczesnych tekstach kultury (np. filmie, komiksie itp.) takiego bohatera, który łączy w sobie trzy typy komizmu? Uzasadnij swój wybór. W odpowiedzi wskaż te cechy wybranej postaci, które cię śmieszą.

7. Napisz charakterystykę porównawczą Klary i Podstoliny.


Podsumowanie pracy nad lekturą

Jeżeli Gramy o mur lub pracowaliśmy metodą innego projektu- podsumowanie lektury to prezentacja dokonań uczniów. Ćwiczenia i zabawy wynikające z prac.

Jeżeli nie był prowadzony projekt, podsumowanie może mieć charakter gry edukacyjnej: escape roomu lub teleturnieju z wykorzystaniem aplikacji w LearnigApps.

Ewaluacja pracy nad lekturą.

Interesującym pomysłem może być również Zgaduj zgadula ( 5 sekund) z cytatami z Zemsty.

Jak nam się pracowało przy omawianiu Zemsty Aleksandra Fredry?


1. Najbardziej podobały mi się lekcje dotyczące .................................................................................... ………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………

2. Najmocniej zaangażowałem/am się w zadania o ....................................................................................

………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………

3. Najtrudniejsze dla mnie było. ……………………………………………………………………………………
…………………………………… ……………………………………………………………………………………
…………………………………… …………………………………………………………………………………
……………………………………… ...........................................................................................................

4.Najbardziej dumny/a jestem z . …………………………………………………………………………………
……………………………………… …………………………………………………………………………………
……………………………………… …………………………………………………………………………………
………………………………………...............................................................................................................

5. Zapamiętam, że …………………………………………………………………………………………………
……………………… …………………………………………………………………………………………………
……………………… …………………………………………………………………………………………………
.....................................................................................................................................………………………

6.Chciałbym/abym, żeby w przyszłości : …………………………………………………………………………
……………………………………………… …………………………………………………………………………
……………………………………………… …………………………………………………………………………
......................................................................................................………………………………………………

Zemsta w szkole ponadpodstawowej

Przecież na nią nie ma czasu!

To fakt.

Dobrodziejstwo lapbooków, pudełek z lekturą, samodzielnie przygotowanych prezentacji. Jeśli w szkole podstawowej uczniowwie tego nie zrobili, mogą to wykonać już na początku szkoły średniej jako projekt np. przy dramacie antycznym. Przyda się do powtórek, a nie zabierze dużo czasu, bo jeszcze pamiętają. Przykład lapbooka moich podopiecznych (W oryginale większość wykonana ręcznie).

Pomysłowość uczniów i nauczycieli jest nieograniczona. Coraz więcej pomysłłów na lekturowniki, graficzne karty pracy, mapy myśli, plakaty itp. I z tego bogactwa trzeba korzystać.

Lekturowy niezbędnik

Lekturownik

Lektury jak malowane

Segregator - materiały można też gromadzić w segregatorze. Ułatwia porządkowanie i umożliwia uzupełnianie w dowolnej chwili. Moi uczniowie prowadzili segregatory od początku nauki w liceum czy technikum. Były tal notatki graficzne i mapy myśli z lektur, teksty popularnonaukowe o lekturach, zestaw opracowanych motywów literackich, słowniczki tematyczne, rady stylistyczne, kryteria oceniania i ich wypracowania. Przed maturą mieli gotowy cały materiał do powtórek. Niektóre z segregatorów były naprawdę piękne!


Zemsta w szkole ponadpodstawowej

Świetnym zadaniem przygotowującym ucznia do wszelkiego pisania w szkole średniej jest opracowywanie motywów w literaturze. Tu znów można zacząć bardzo wcześnie i prosić uczniów, aby bazowali na lekturach, które już znają. Dobrym rozwiązaniem są karty motywów literackich gromadzone przez całą szkołę średnią i systematycznie uzupełniane.

Zemsta w szkole ponadpodstawowej

Wśród opublikowanych tematów jawnych na maturę znalazły się trzy dotyczące Zemsty. Warto zauważyć, że można je omówić przy okazji satyr Krasickiego czy Skąpca Moliera.

Zemsta może też być świetnym kontekstem do utworów satyrycznych czy komediowych.

Warto też młodzieży polecić opracowanie motywów występujących w komedii Aleksandra Fredry.

Na koniec omówienie Zemsty, które może się przydać licealistom i uczniom technikum.

1. Sposoby przedstawiania konfliktów. Omów zagadnienie na podstawie Zemsty Aleksandra Fredry. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst./ Relacje rodzinne w krzywym zwierciadle komedii. Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

2. Komedia charakterów. Omów zagadnienie na podstawie Zemsty Aleksandra Fredry. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst./ Skąpiec jako komedia charakterów

3. Ironiczny i uniwersalny obraz polskich wad. Omów zagadnienie na podstawie Zemsty Aleksandra Fredry. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst./Obraz życia XVIII-wiecznej szlachty. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci satyr Ignacego Krasickiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

We wszystkich poniższych tematach można wykorzystać Zemstę jako kontekst literacki.


Obraz Polski i Polaków w literaturze. Omów zagadnienie na podstawie Potopu Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.


Sarmacki portret polskiego szlachcica. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Pamiętników Jana Chryzostoma Paska. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.


Relacje rodzinne w krzywym zwierciadle komedii. Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.


Konflikt pokoleń jako motyw literacki. Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.


Obraz życia XVIII-wiecznej szlachty. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci satyr Ignacego Krasickiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.


Zwyczaje i obyczaje szlacheckie w kulturze polskiej. Omów zagadnienie na podstawie Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

poezja.org

eszkoła

zinterpretuj



Adam Mickiewicz

Dziady cz. II

Opracowanie lektury
Radosława Górska

Wprowadzenie

Propozycja pierwsza

Ćwiczenie na pobudzenie wyobraźni

Przeczytaj wiersz, a następnie uzupełnij schemat


Śpieszmy się

Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą

zostaną po nich buty i telefon głuchy

tylko co nieważne jak krowa się wlecze

najważniejsze tak prędkie że nagle się staje

potem cisza normalna więc całkiem nieznośna

jak czystość urodzona najprościej z rozpaczy

kiedy myślimy o kimś zostając bez niego


Nie bądź pewny że czas masz bo pewność niepewna

zabiera nam wrażliwość tak jak każde szczęście

przychodzi jednocześnie jak patos i humor

jak dwie namiętności wciąż słabsze od jednej

tak szybko stąd odchodzą jak drozd milkną w lipcu

jak dźwięk trochę niezgrabny lub jak suchy ukłon

żeby widzieć naprawdę zamykają oczy

chociaż większym ryzykiem rodzić się niż umrzeć

kochamy wciąż za mało i stale za późno


Nie pisz o tym zbyt często lecz pisz raz na zawsze

a będziesz tak jak delfin łagodny i mocny


Śpieszmy się kochać ludzi tak szybko odchodzą

i ci co nie odchodzą nie zawsze powrócą

i nigdy nie wiadomo mówiąc o miłości

czy pierwsza jest ostatnią czy ostatnia pierwszą



ks. Jan Twardowski

Porozmawiajcie o tym, w jaki sposób czcimy zmarłych. Jakie zwyczaje panują w tym względzie?

Obejrzyj film o obrzędzie Dziadów i wynotuj, jakie zwyczaje towarzyszyły świętom poświęconym duchom przodków. Zwróć uwagę na symbolikę ognia. Jakie dzisiejsze zwyczaje mają swoje korzenie w słowiańskich obrzędach?

Przygotujcie się do przeczytania dramatu Adama Mickiewicza Dziady cz. II z podziałem na role. Przedyskutujcie, czy chcecie to zrobić w niecodziennej atmosferze, w nietypowym miejscu. Macie ochotę spotkać się wieczorem na cmentarzu? A może tak zaaranżujecie salę lekcyjną, by przypominała trochę przycmentarną kaplicę? Może wybierzecie najciemniejszy kąt w szkole? Co Wam będzie potrzebne? Zbierzcie pomysły metodą burzy mózgów. Zapisujcie każdy pomysł bez oceniania. Dopiero kiedy skończą się Wam pomysły, wybierzcie najciekawsze, ewentualnie przegłosujcie sporne. W zależności od wybranej opcji podzielcie się obowiązkami.

Dziady Adama Mickiewicza reprezentują dramat romantyczny. Dziady, część II oraz Dziady, część IV zostały wydane jako Dziady wileńsko‑kowieńskie w 1823 roku. Charakteryzuje je: wizyjność i fantastyka, akcentowanie roli tradycji ludowej i wiary ludu w siłę rytuałów i obrzędów oraz tematyka życia pozagrobowego (współistnienie świata ludzi ze światem duchów), szerzej – synkretyzm religijny, tj. łączenie obrzędów pogańskich z wyobrażeniami religii chrześcijańskiej. W dramacie pojawiają się trzy typy (kategorie) duchów reprezentujących trzy różne typy (kategorie) grzechów: dzieci – Józio i Rózia (grzechy lekkie), wiejska dziewczyna – Zosia (grzechy pośrednie), zły Pan (grzechy ciężkie). Ma to związek także z przeplataniem się dwóch poziomów świata: realnego i fantastycznego. Ów podział zwraca uwagę także na indywidualne i konkretne losy poszczególnych postaci, a jednocześnie uświadamia uniwersalizm i aktualność przywoływanych w utworze prawd etycznych.


Propozycja pierwsza

Czytanie dramatu z podziałem na role

Czytając, starajcie się oddać głosem emocje bohaterów.

Zaaranżujcie przestrzeń według ustalonego pomysłu. Stwórzcie atmosferę grozy i tajemniczości.

Podzielcie się rolami. Chór to wszyscy uczniowie. Chór ptaków nocnych również.

Propozycja pierwsza

W redakcji...

Wyobraźcie sobie, że tworzycie zespoły redakcyjne nowej gazety, w której będziecie publikować materiały związane z lekturami. Poszukajcie dla niej ciekawej nazwy. Możecie skorzystać z generatora nazw.

Ustalcie skład zespołu redakcyjnego i zakres obowiązków:

  • redaktor naczelny

  • redaktor tematyczny

  • redaktor tematyczny

  • korektor językowy

  • redaktor techniczny

Wasze zadanie polega na przygotowaniu serii artykułów na temat Dziadów, jakie odbyły się na pobliskim cmentarzu. Przydzielcie każdemu zespołowi redakcyjnemu temat, którym się ma zająć. Każdy tekst trzeba w sposób ciekawy zatytułować i opatrzyć leadem, który będzie mógł być umieszczony na pierwszej stronie. Teksty powinny obejmować następujące kwestie:

- artykuł dotyczący obrzędu Dziadów i jego związek ze współczesnymi zwyczajami Zaduszków;

- informacja o gromadzeniu się ludzi na cmentarzu - opis nastroju święta;

- relacja z pojawienia się Rózi i Józia wraz z komentarzem reporterskim, przesłanie sceny;

- relacja z pojawienia się Widma złego pana i chóru ptaków nocnych z komentarzem reporterskim, przesłanie sceny;

- historia Kruka - informacja i komentarz reportera;

- historia Sowy - informacja i komentarz;

- relacja z pojawienia się ducha Zosi z komentarzem dotyczącym przesłania sceny;

- wywiad z uczestnikami obrzędu o pojawieniu się Upiora, domysły na temat relacji łączących go z pasterką w żałobie.

Teksty powinny być napisane komputerowo, czcionką Times New Roman 12, z odstępem między wersami 1,20 pkt. i marginesem 3 cm z obu stron.

Redaktor naczelny koordynuje pracę zespołów, kontroluje czas, docenia zaangażowanie poszczególnych członków zespołów;

Redaktorzy techniczni szukają właściwych grafik z legalnych źródeł, np.

https://pixabay.com/pl/

Korektorzy językowi gromadzą wyrazy bliskoznaczne do wyrazów, które mogą się często powtarzać, np.: obrzęd, cmentarz, duch, prośba, przesłanie itp.


Zapoznajcie się z radami dla redaktorów:

Praktyczne rady: jak pisać teksty

- Szanuj swoich rozmówców. W końcu poświęcają Ci swój czas.

- Redakcja to redukcja – nie bój się skracania swoich tekstów. Są dzięki temu bardziej dynamiczne i przez to ciekawsze.

- Przed przesłaniem tekstu do redakcji ZAWSZE przeczytaj go po sobie jeszcze raz. Zawsze, choćby nie wiem, jak czas naglił.

- Zawsze sprawdzaj, weryfikuj informacje.

- Nie obrażaj się na redaktora za jego ingerencje w tekst czy tytuł. Choć jeśli masz argumenty, walcz o swoje, szanując jednak czas redaktora.

Informacja powinna być:

- aktualna – podana tak szybko, jak to w konkretnym medium możliwe,

- wierna, rzetelna – czyli w obiektywny i prawdziwy sposób oddająca opisywany fakt,

- zwięzła – precyzyjnie opisująca wydarzenie, bez zbędnych słów, - ścisła, jednoznaczna – opowiadająca o konkretnym wydarzeniu, bez zbędnych wątków pobocznych,

- zrozumiała – dostosowana językowo do konkretnego odbiorcy,

- obrazowa – stosująca określenia, dzięki którym odbiorca będzie mógł wyobrazić sobie to wydarzenie.


Publicystyka powinna być:

- aktualna – podobnie jak teksty informacyjne, także tu trzeba się zazwyczaj odnosić do bieżących wydarzeń,

- obrazowa – dobra publicystyka nie może być „sucha”, kostyczna – musi się po prostu dobrze czytać,

- przystępna – zrozumiała dla przeciętnego odbiorcy, któremu uczciwie należy wiele rzeczy wytłumaczyć,

- tendencyjna – może taka być, choć nie musi, jednak zawsze dziennikarz prezentuje w jej ramach swój własny, subiektywny punkt widzenia,

- dociekliwa – o ile informacja jedynie sygnalizuje zaistniały fakt, o tyle tekst publicystyczny powinien spojrzeć na niego z różnych stron lub choćby dogłębnie go potraktować z jednej z nich,

- ścisła – nie wolno „nudzić”, czytelnik też człowiek, więc trzeba zastanowić się, kiedy z czegoś zrezygnować, by nie zasnął lub nie porzucił artykułu; zawsze warto pamiętać, że redakcja to redukcja, że może warto z czegoś zrezygnować, by nie utracić dynamiki tekstu.


Ważne pojęcia:


Artykuł publicystycznydogłębnie traktuje temat, także w oparciu o badania naukowe. Dziennikarz stawia tezę i pod jej kątem analizuje dostępne fakty. W tekście powinny pojawić się wypowiedzi osób, które w poruszanej dziedzinie są specjalistami.

Informacja odpowiada na pytania:  Co?  Kto?  Gdzie?  Kiedy?  Jak?  Dlaczego? W tekście informacyjnym odpowiedzi na te pytania powinny się znaleźć już na początku tekstu. Choć niekoniecznie w pierwszym zdaniu. Zasadą budowania tekstu informacyjnego jest tzw. odwrócona piramida. Oznacza to tyle, że na początku przekazu znajdują się najważniejsze informacje, potem zaś jedynie się je rozwija, uzupełnia, wplata istotne wątki poboczne.

Komentarz – o wiele bardziej niż wszystkie inne gatunki dziennikarskie prezentuje stanowisko autora w poruszanej sprawie. Jest też formą bardzo związaną z aktualnymi wydarzeniami. Komentator powinien umiejętnie kształtować sposób postrzegania danej sprawy, rzucać na nią nowe światło, naprowadzać czytelników na nowy tok myślenia i do niego przekonywać.

Lid (lead) – głowa informacji prasowej lub krótkie wprowadzenie do artykułu publicystycznego. Początek informacji; skondensowany w treści, na ogół mieszczący się w jednym akapicie. Lid jest zawsze graficznie wyróżniony w tekście (wytłuszczenie, ramka, apla itp).

Reportaż – to pokazanie rzeczywistości za pośrednictwem dziennikarza (w tym przypadku: reportera). Reporter przekazuje to, co widział, co opowiedzieli mu świadkowie, co wyczytał w dokumentach. Reportaż opowiada głównie o ludziach, a dzięki nim – o wydarzeniach, problemach lub zjawiskach. Forma i styl są w przypadku reportażu niezwykle istotne. To, po felietonie, najbardziej literacki spośród gatunków dziennikarskich.

Stopka redakcyjna – miejsce w dzienniku lub czasopiśmie, w którym zawarte są dane o redakcji oraz numer ISSN – pozwolenie na druk, wydane przez Bibliotekę Narodową.

Wywiad –forma dziennikarska, polegająca na zadawaniu pytań oraz rozmowie. Po pierwsze, trzeba dobrze poznać osobę, z którą się będzie rozmawiać, jej poglądy, wypowiedzi, twórczość itd. – ważny jest więc tzw. research na jej temat. Po drugie, wywiad nie musi (a nawet nie powinien!) być zapisem rozmowy 1:1. Po trzecie, to nic, że sama rozmowa była długa. Efekt na papierze (ekranie) wcale nie musi być tak samo długi. Zazwyczaj nawet wywiady nie powinny być bardzo długie, bo czytelnicy też mają swoją wytrzymałość.


Zajawka – eksponowana najczęściej na stronie pierwszej informacja odsyłająca do całego tekstu wewnątrz gazety.

Teraz przed Wami trudne zadanie. Trzeba ustalić, jak rozmieścić teksty i zdjęcia. Tutaj redaktorzy tematyczni i techniczni powinni wynegocjować układ treści w gazecie. Skorzystajcie z podpowiedzi na stronie juniormedia.pl w filmie

https://vimeo.com/16289466


Redaktor naczelny i korektorzy językowi pracują na poprawnością artykułów. Redaktor naczelny ma prawo zmieniać tekst, skracać go albo oddać do poprawek.

Korektor nanosi zmiany dotyczące: ortografii, interpunkcji, poprawności gramatycznej i stylistycznej.

Korzystając ze strony Juniormedia.pl lub programu graficznego np. Canva złóżcie swoją gazetę. Redaktor naczelny na pewno doceni Wasz trud.

Propozycja pierwsza

Czy prawdy moralne wynikające
z Dziadów są aktualne?

Co to znaczy być człowiekiem? Zanotujcie jak najwięcej skojarzeń, odpowiedzi na postawione pytanie. Zaznaczcie te, które wynikają z dramatu Adama Mickiewicza.

Jakie prawdy moralne wynikają z II części Dziadów? Jak je rozumiesz?

Przeczytaj definicje człowieczeństwa. Wskaż tę, która Twoim zdaniem najlepiej oddaje sens tego pojęcia w odniesieniu do Dziadów:

«zbiór cech uważanych za charakterystyczne dla gatunku ludzkiego, do których zaliczamy między innymi: sposób formułowania myśli, język, uczucia i zachowanie»

«natura ludzka, istotne pozytywne cechy człowieka»

«wartość i godność każdego człowieka związana z jego osobową naturą, stanowiąca źródło moralnego nakazu wzywającego do traktowania go jako celu działania, a nie tylko jako środka do celu»

«zbiór cech duchowych, świadczących o godności, wrażliwości i szlachetności człowieka»

Zdefiniuj, co to w kontekście Dziadów znaczy być człowiekiem. Na jakie warunki człowieczeństwa wskazują przesłania poszczególnych duchów?

Czy, Twoim zdaniem, nauki etyczne płynące z dramatu są do dziś aktualne? Zajmij stanowisko w tej sprawie i uzasadnij dwoma argumentami popartymi przykładami z życia społecznego.


Podaj przykłady innych utworów literackich, które w sposób podobny jak Adam Mickiewicz w Dziadach określają istotę człowieczeństwa. Omów w dwóch - trzech zdaniach każdy przykład.

Przyjrzyj się uważnie okładce jednego z wydań Dziadów
i wybierz dwa elementy graficzne, za pomocą których autor nawiązał do dramatu Adama Mickiewicza.

Podzielcie się swoimi uwagami, metodą kuli śnieżnej ustalcie wspólny wniosek odwołujący się do utworu Adama Mickiewicza, innych dzieł literackich i przykładów z życia.

Wśród podanych synonimów pojęcia człowieczeństwo wskaż te, które Twoim zdaniem odnoszą się do dzieła Adama Mickiewicza. Uzasadnij swoje stanowisko.

Najbardziej znane synonimy człowieczeństwa to: litościwość, cnotliwość, dobrotliwość, porządność, etyczność, sprawiedliwość, łaskawość, wspaniałomyślność, przychylność względem ludzi, dobroduszność, poczciwość, ludzkość, miłosierdzie, humanitarność, szlachetność, wyrozumiałość, uczciwość, zmiłowanie, dobroć, bezgrzeszność, litość, zacność, kultura, wielkoduszność, moralność, przyzwoitość, prawość, kryształowość, humanitaryzm, cnota.

Propozycja pierwsza

Rozprawka
- ćwiczenia kompozycyjne i uspójniające

Zamiast redagować całą rozprawkę, skupmy się na napisaniu wstępu, hierachicznym układzie argumentów, napisaniu zakończenia
i tworzeniu spójnego tekstu.

Otrzymasz trzy rozwinięte akapity rozprawki. Twoje zadanie polega na: ułożeniu ich według przyjętego przez Ciebie porządku hierarchicznego (np. od najmniej ważnego do najważniejszego lub odwrotnie); dopisaniu wstępu; wyciągnięciu wniosków i napisaniu zakończenia oraz dopisaniu zdań lub wprowadzeniu słownictwa uspójniającego, którymi można połączyć poszczególne argumenty w spójną całość.

Ciekawy materiał do przemyśleń zawarty jest w opracowaniu IBE

Doświadczanie pełni uczuć jest konieczne, aby człowiek rozwijał się i lepiej rozumiał innych, jednak – według „Dziadów” – najważniejszym sprawdzianem człowieczeństwa jest stosunek do innych. Postacią, która w dramacie Adama Mickiewicza zdradza najważniejszą prawdę dotyczącą człowieczeństwa, jest widmo Złego Pana – dziedzica wioski, który nie miał litości dla swoich poddanych. „Bo kto nie był ni razu człowiekiem, /temu człowiek nic nie pomoże”- największym przewinieniem w stosunku do drugiego człowieka jest brak miłosierdzia, nieczułość na ludzką krzywdę. Takich win nie można już niczym odkupić, dlatego Złego Pana czeka wieczna męka. Podobny morał odczytujemy z biblijnej przypowieści o miłosiernym Samarytaninie, w której prawdziwym człowiekiem, bliźnim dla cierpiącego okazał się pozorny wróg okazujący miłosierdzie rannemu. Przekonanie, że o człowieczeństwie świadczy miłosierdzie i dobroć dla innych, jest żywe także współcześnie. Świadczą o tym powiedzenia „bądź człowiekiem” (czyli bądź dobry, wyrozumiały), „wyrosnąć, wyjść na ludzi” (czyli stać się porządnym, godnym naśladowania).

Prawda o człowieczeństwie zawarta jest w słowach Dziewczyny, która jako trzecia przychodzi na wezwanie Guślarza. „Kto nie dotknął ziemi ni razu, /Ten nigdy nie może być w niebie.” Człowiekiem jest ten, kto żyje pełnią życia – nie ucieka przed miłością, nie stroni od innych ludzi. Literackim przykładem bohatera, który ryzykując cierpieniem, a nawet życiem, chce uczyć się przyjaźni, miłości i odpowiedzialności za drugiego człowieka, jest Mały Książę.

„Kto nie doznał goryczy ni razu, ten nie dozna słodyczy w niebie” – mówią Aniołki, które pojawiają się w kaplicy w trakcie obrzędu Dziadów. Dzieci te za życia nie zaznały smutku i goryczy i z tego powodu nie mogą dostać się do nieba. Wypowiedziane przez Rózię i Józia słowa podkreślają wartość cierpienia. Życie jest pasmem sukcesów i porażek, wzlotów i upadków. Nie umielibyśmy docenić dobrych chwil, gdybyśmy nigdy nie doznali smutku. Cierpienie pomaga dojrzewać i sprawia, że lepiej rozumiemy innych. Przykłady potwierdzające tę prawdę można znaleźć w powieściach Henryka Sienkiewicza. W „Quo vadis” Marek Winicjusz pod wpływem dramatycznych przeżyć z bezrefleksyjnego, rozpustnego i władczego żołnierza zmienia się w pobożnego, współczującego i delikatnego mężczyznę. Podobnie Chilon Chilonides przechodzi całkowitą przemianę duchową, gdy cierpi, obserwując śmierć niewinnych chrześcijan.

Propozycja druga

Wprowadzenie

Opowieści o duchach. Podzielcie się takimi historiami
i wysłuchajcie piosenki.

Jakie skojarzenia nasuwają się Wam, kiedy potrzycie na obraz "Gdy rozum śpi biudzą cię demony?

Dlaczego Chór ptaków nocnych?

Romantyzm i duchy

Co to były dziady?

Na następne lekcje

Romantycy czerpali natchnienie do swoich dzieł między innymi z ludowej wyobraźni. To właśnie z nią wiąże się tradycja pogańskiego obrzędu – wywoływania duchów zmarłych. II część Dziadów Adama Mickiewicza jest nie tylko dramatem – obrzędem, ale także swoistym rytuałem, z którym wiążą się zaklęcia, klątwy i wezwania. Z jednej strony nawiązuje on do tradycji świętej uczty (przygotowywania posiłków dla duchów zmarłych), z drugiej natomiast – rozmów, które prowadzono z duchami...


Wysłuchaj poniższego utworu muzycznego, który zawiera motyw „ptaków nocy”, a następnie opisz, jakie emocje wywołała w tobie ta muzyka:

  • Stanisław Moniuszko, Widma – chór ptaków nocnych, pieśń I;

  • https://www.youtube.com/watch?v=qkrn_6YE5Ik

Przygotuj, odwołując się do różnych źródeł wiedzy (np. Słownika symboli Władysława Kopalińskiego lub Internetu), informacje na temat symboliki kruka i puchacza w kulturze.

Przedyskutujcie, jak przygotujecie salę lekcyjną do następnych lekcji. Na jednej będziecie słuchać "Dziadów" Adama Mickiewicza i wypełniać przygotowaną kartę pracy, na drugiej sami wejdziecie w role uczestników obrzędu...

Zróbcie burzę mózgów. Niech każdy zapisze swoje pomysły na karteczkach samoprzylepnych. Jedna karteczka - jeden pomysł. Przyklejcie je na tablicy i uporządkujcie. Następnie wybierzcie te, które wydadzą się Wam najciekawsze.

Propozycja druga

Jakie skojarzenia nasuwają się Wam, kiedy potrzycie
na obraz "Gdy rozum śpi, biudzą się demony?

Kaprysy, obraz 43: Gdy rozum śpi, budzą się demony Francisco Goya, Kaprysy, obraz 43: Gdy rozum śpi, budzą się demony, 1797-1798, akwaforta, Museo del Prado, Madryt, domena publiczna

Ciekawostka

„Lud wyobrażał sobie duchy zmarłych pod postacią właśnie ptaków […] Chór ptaków nocnych byłby zatem najwłaściwszym co do upostaciowania widm uczestnikiem obrzędu, sprawowanego przez wiejską gromadę. Ale on nie został wcale przyzwany przez Guślarza, przybył za Złym Panem, aby go publicznie oskarżyć przed tą gromadą. A potem nie dozwala Widmu pańskiemu „pożywić się i napoić” – negując istotę obrzędu jako „świętej uczty”. Potencjalnie najstosowniejszy uczestnik obrzędu, Chór ptaków nocnych, staje się mu w konsekwencji najbardziej obcy”. [Skuczyński, s. XXXI–XXXII].

Kliknij, aby uruchomić podgląd
Slajd 1 z 3

Propozycja druga

Słuchowisko

Karta pracy 1

Karta pracy 2

Propozycja druga

Drama

Żywy obraz

Ćwiczenie wprowadzające

Wyjście z roli

Kiedy wszystkie sceny odegracie, wyjdźcie z roli i zapiszcie swoje przeżycia związane z udziałem w dramie. Usiądźcie w kręgu i podzielcie się wrażeniami.

Przybierzcie pozę, która odzwierciedli Wasze przeżycia podczas słuchania "Dziadów". Kiedy nauczyciel położy Wam rękę na ramieniu, zacznijcie opowiadać o swoich doznaniach i przemyśleniach.

Podzielcie się na 4 grupy. W każdej musi być co najmniej 5 - 7 osób.

Podzielcie się rolami:

Grupa I:

gromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Józio, Rózia

Grupa II

gromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Kruk, Sowa, ptaki (2-3 osoby), Zły Pan

Grupa III

gromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Zosia

Grupa IV

gromada (dwie lub więcej osób), Guślarz, Upiór, Pasterka


Każda grupa opracowuje żywy obraz, czyli najpierw przybieracie właściwe dla postaci w danej scenie pozy, możecie wykorzystać rekwizyty, następnie na znak nauczyciela postaci odgrywają obrzęd, mogą mówić współczesnym językiem lub cytować Mickiewicza. Możecie również odegrać sugestywną pantomimę. Wykorzystajcie swoja kreatywność i wyobraźnię.

Propozycja druga

Jaką refleksję o człowieku i świecie prezentuje II część Dziadów?
Lekcja z przesiadką

Przesiadki

Praca w grupach

Wnioski

Zbierzcie wnioski. Zanotujcie je.

Teraz przeczytajcie w czteroosobowych grupkach, co znalazło się na Waszych kartkach. Ustalcie, które refleksje wydają Wam się najciekawsze. Zaprezentujecie je przed klasą. Postarajcie się poprzeć je cytatami z dramatu Adama Mickiewicza.

Na stoliku przed każdym z Was leży kartka papieru. W ciągu minuty zapiszcie na niej jedną myśl związaną z refleksjami, jakie o człowieku i świecie prezentują Dziady. Na znak dany przez nauczyciela przesiadacie się o jedno miejsce, czytacie to, co napisano i dopisujecie swoją uwagę, najlepiej, aby była ona inna od zapisanej poprzednio. Na kolejny znak znów się przesiadacie i dopisujecie kolejny pomysł. Nauczyciel będzie stopniowo wydłużał czas pracy.

Propozycja druga

Rozprawka - ćwiczenia redakcyjne

Na podstawie dramatu Dziady cz. II A. Mickiewicza i innego utworu literackiego, uzasadnij słuszność twierdzenia, że "nie ma winy bez kary"

Przygotowanie

Wstęp

Akapit poświęcony dowodowi z Dziadów

Akapit z odwołaniem do innego utworu literackiego

Podsumowanie

Zakończenie to podsumowanie rozważań. Wyciągamy wnioski, które znalazły się

w argumentach.


Jak wprowadzić zakończenie?

  • Mam nadzieję, że z mojego wywodu jasno wynika, że...
  • Wszystkie przytoczone powyżej argumenty potwierdzają
  • słuszność tezy, że...
  • Jak wynika z przytoczonych argumentów...
  • To oczywiste, że... Potwierdzają to przytoczone przeze mnie argumenty.


Spójrz na podsumowanie do tematu: Mądrość jest córką doświadczenia.


Mam nadzieję, że z mojego wywodu jasno wynika, że mądrość jest ogromną zaletą ludzi. Nie zauważamy jej tylko dzięki wynikom szkolnym, zdanym testom itp., ale także dzięki podejściu do innych osób, natury, kultury. Dlatego powinniśmy jak najlepiej dbać o nią, poszerzać jej horyzonty.


Sformułuj wnioski ze swojego rozumowania na temat problemu winy i kary.


Wypowiedź pisemną można nazwać rozprawką wtedy, kiedy zawiera stanowisko autora odnoszące się do problemu sformułowanego w temacie oraz argumentację przemawiającą na rzecz tego stanowiska.


Argument to DOWÓD + PRZYKŁAD


"Argumentów nie należy liczyć, lecz ważyć."

Cyceron

Jak wprowadzić argument?

  • Rozpocznę swoje rozważania od najsilniejszego argumentu, mianowicie ...
  • Argumentem, który przemawia na korzyść tej tezy jest...
  • Nie sposób pominąć jeszcze jednego argumentu. Mam na myśli ...
  • To nie wszystko. Jest jeszcze jeden dowód na to, że mam rację. ...
  • Moje rozważania nie byłyby pełne, gdybym nie podała jeszcze jednego argumentu.

Pamiętaj, że argument to Twój sąd, dowód. Nie myl go z przykładem, czyli odwołaniem do konkretnej sytuacji, postaci, okoliczności itp.

Zobacz fragment rozprawki na temat: „Co w kontekście Dziadów cz. II znaczy być człowiekiem? Rozważ problem w rozprawce. Odnieś się do przykładów z innych utworów literackich, podobnie ujmujących ten problem.” Zbadaj budowę akapitu.


O tym, co znaczy „być człowiekiem”, wypowiada się w Dziadów cz. II Chór. Ta grupa postaci nie informuje nas bezpośrednio o kryteriach człowieczeństwa, lecz nawiązuje do nich jakby przez odwrotność – mówi nam o tych zachowaniach, postępkach i sposobach życia, które niweczą możliwość dostania się do nieba, ponieważ oddalają od człowieczeństwa. Postacią najbardziej nieludzką jest Widmo – duch pana wioski, który za życia postępował bezwzględnie w stosunku do swoich poddanych – odmówił schronienia ubogiej matce z dzieckiem, skazując tych dwoje na śmierć przez zamarznięcie, okrutnie karał za drobne przewinienia, przyczyniając się do śmierci tych, którzy ośmielili się ukraść owoce z sadu. „Nie znałeś litości, panie!” – wypomina mu Chór Ptaków Nocnych, czyli dusze dawnych ofiar Widma. „Być człowiekiem” – oznaczałoby postąpić odwrotnie niż okrutny pan – ofiarować schronienie bezdomnym, nakarmić głodnych, wspomóc potrzebujących.


Tekst napisany żółtym kolorem to ...

Zielono oznaczona część to ...

Fragment zaznaczony na niebiesko to ...

Kolorem szarym wyróżniono ...


Zapisz swój dowód na to, że wybrany przez Ciebie utwór literacki podejmuje problem winy i kary.

Jakimi przykładami (jakim przykładem) z omawianego dzieła poprzesz swoje twierdzenie?

Podsumuj swój argument jednym zdaniem.

Wypowiedź pisemną można nazwać rozprawką wtedy, kiedy zawiera stanowisko autora odnoszące się do problemu sformułowanego w temacie oraz argumentację przemawiającą na rzecz tego stanowiska.


Argument to DOWÓD + PRZYKŁAD


"Argumentów nie należy liczyć, lecz ważyć."

Cyceron

Jak wprowadzić argument?

  • Rozpocznę swoje rozważania od najsilniejszego argumentu, mianowicie ...
  • Argumentem, który przemawia na korzyść tej tezy jest...
  • Nie sposób pominąć jeszcze jednego argumentu. Mam na myśli ...
  • To nie wszystko. Jest jeszcze jeden dowód na to, że mam rację. ...
  • Moje rozważania nie byłyby pełne, gdybym nie podała jeszcze jednego argumentu.

Pamiętaj, że argument to Twój sąd, dowód. Nie myl go z przykładem, czyli odwołaniem do konkretnej sytuacji, postaci, okoliczności itp.

Zobacz fragment rozprawki na temat: „Co w kontekście Dziadów cz. II znaczy być człowiekiem? Rozważ problem w rozprawce. Odnieś się do przykładów z innych utworów literackich, podobnie ujmujących ten problem.” Zbadaj budowę akapitu.


O tym, co znaczy „być człowiekiem”, wypowiada się w Dziadów cz. II Chór. Ta grupa postaci nie informuje nas bezpośrednio o kryteriach człowieczeństwa, lecz nawiązuje do nich jakby przez odwrotność – mówi nam o tych zachowaniach, postępkach i sposobach życia, które niweczą możliwość dostania się do nieba, ponieważ oddalają od człowieczeństwa. Postacią najbardziej nieludzką jest Widmo – duch pana wioski, który za życia postępował bezwzględnie w stosunku do swoich poddanych – odmówił schronienia ubogiej matce z dzieckiem, skazując tych dwoje na śmierć przez zamarznięcie, okrutnie karał za drobne przewinienia, przyczyniając się do śmierci tych, którzy ośmielili się ukraść owoce z sadu. „Nie znałeś litości, panie!” – wypomina mu Chór Ptaków Nocnych, czyli dusze dawnych ofiar Widma. „Być człowiekiem” – oznaczałoby postąpić odwrotnie niż okrutny pan – ofiarować schronienie bezdomnym, nakarmić głodnych, wspomóc potrzebujących.


Tekst napisany żółtym kolorem to ...

Zielono oznaczona część to ...

Fragment zaznaczony na niebiesko to ...

Kolorem szarym wyróżniono ...


Sformułuj dowód na potwierdzenie tezy, że "nie ma winy bez kary" odnoszący się do "Dziadów".

Jakimi przykładami poprzesz swój argument? Zwróć uwagę, że jeden przykład nie wystarczy, bowiem dowodzisz tezy, że nie ma takiej zbrodni, za którą nie byłoby kary. Musisz więc rozważyć różne przypadki.

Podsumuj swój argument jednym zdaniem.

WSTĘP

Wprowadzenie do tematu, ogólne refleksje, które budujemy na podstawie słowa- klucza, które znajduje się w temacie. Refleksje mają charakter ogólny. Wstęp musi być zakończony postawianiem tezy lub hipotezy.

Przygotowanie do pisania rozprawki

1. Uważnie przeczytaj temat. Nawet jeśli wydaje Ci się, że go rozumiesz, sprawdź, czy znaczenie wszystkich słów (wyrażeń, zwrotów) jest dla Ciebie jasne. Potem jeszcze raz przeczytaj cały temat i zastanów się nad nim. Będzie to Twoje pierwsze „rozpoznanie” tematu.

Na podstawie dramatu "Dziady" cz. II A. Mickiewicza i innego utworu literackiego, uzasadnij słuszność twierdzenia, że "nie ma winy bez kary"

2. Teraz dokładnie przeanalizuj wszystkie części tematu, aby lepiej zrozumieć, o czym masz pisać w rozprawce.

Problem: "nie ma winy bez kary" - co to znaczy?, a co, jeśli ktoś nie został ukarany za życia?

Czasownik/ zwrot wskazujący na to, co masz zrobić: uzasadnij słuszność twierdzenia - zauważ, że musisz się zgodzić z tezą, której słuszności masz dowieść, nie możesz stanąć na stanowisku, że są winy, za które nie ponosi się kary.

Materiał, jaki masz wykorzystać: "Dziady" cz. II A. Mickiewicza, inny utwór literacki - pomyśl, jakie utwory literackie ukazują bohaterów, których winy zostały ukarane za życia lub po śmierci. Innym utworem literackim może, ale nie musi być lektura obowiązkowa.

b) Przeanalizuj informacje o w nasuwających się na myśl utworach literackich, które należy wziąć pod uwagę w argumentacji. Wybierz to dzieło, w którym najwyraźniej widzisz problem i które dobrze znasz.

3.

Aby przygotować i przedstawić w rozprawce argumentację, trzeba kolejno:

- uświadomić sobie obszar wskazany w temacie jako źródło argumentów umacniających tezę (np. kultura w ogóle, literatura, film, konkretne dzieło, życie codzienne…)

- w trakcie pracy myślowej zgromadzić odpowiednie argumenty – najmocniej wspierające przyjętą tezę (uzasadniające nasze przekonanie wyrażone w tezie).

- uszeregować zgromadzone argumenty w uzasadnionej, zrozumiałej kolejności

- w trakcie pisania części tekstu stanowiącej argumentację bliżej przedstawić wybrane przykłady (np. postaci, cech, zdarzeń, zachowań itp.) w odpowiedni sposób (tzn. krótko opisać lub opowiedzieć, streścić, podać nazwy cech, itp.).

4. Czy zakończenie jest ważne? Kiedy zaczynamy czytać powieść, opowiadanie, decydujący często okazuje się początek. Decydujący np. o tym, czy zechcemy lekturę kontynuować, czasem o tym, czy książkę w ogóle kupimy. Rzadko ktoś kupuje książkę ze względu na zakończenie. Jednak zwykle na ogólne wrażenie, które pozostaje po przeczytaniu książki, „zapracowuje” właśnie zakończenie.

Podobnie jest z rozprawką – zakończenie jest jej ważną częścią, oczywiście nie ważniejszą od argumentacji, ale w istotny sposób wpływającą na odbiór całości. Można by więc pokusić się o stwierdzenie, że zakończenie ma decydujący wpływ na „PR” całej rozprawki, na jej oddziaływanie na czytelnika (nauczyciela / egzaminatora).

Czym powinno być zakończenie?

We wstępie „wchodziliśmy” w temat, w zakończeniu musimy ten temat zręcznie opuścić. W zakończeniu rozprawki autor wyciąga końcowe wnioski, puentuje swoje refleksje, może także dopełnić wypowiedź o dodatkowe szczegóły, niejako otwierając nową perspektywę oglądu problemu. W zakończeniu nie należy streszczać argumentacji, ale ją celnie uogólnić, dokonać syntezy. W toku wywodu argumentacyjnego analizowaliśmy problem, na koniec powinniśmy spojrzeć na niego jakby z góry.

Ćwiczenia są tak przemyślane, że umożliwiają pracę nad rozprawką w początkowej fazie jej opanowywania, jak i na etapie późniejszym, kiedy szczegółowe zajmowanie się budową rozprawki nie jest konieczne. Sporo informacji znajdzie uczeń w zakładce Przygotowania,

Zaproponowany tok rozumowania umożliwia zarówno pracę indywidualną, jak i grupową, a także pracę na całym tekstem albo nad jego fragmentami. W tym ostatnim wypadku warto wspólnie zrobić plan rozprawki.

A gdyby jednak online...

Wprowadzenie

Obejrzyj film: Słowiańskie obrzędy Dziadów

Stwórz notatkę

Posłuchaj słuchowiska lub obejrzyj przedstawienie przygotowane przez uczniów Gimnazjum Językowego we Wschowie

Stwórz memy

Napisz zaproszenie

Korzystając z poniższej notatki, tekstu "Dziadów" Adama Mickiewicza oraz Generatora memów przygotuj 4 memy nawiązujące do scen z dramatu. Wykorzystaj cytaty. Zdjęć szukaj na stronach z legalną grafiką, np. Pixabay









https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/dziady-dziady-poema-dziady-czesc-ii.html,




https://www.iloveimg.com/pl/generator-memow


https://pixabay.com/pl/





Zredaguj krótką notatkę, w której wyjaśnisz, czym były Dziady

W imieniu Guślarza napisz zaproszenie na prowadzony przez niego obrzęd. Użyj dwóch argumentów, którymi zachęcisz do udziału w wydarzeniu.

A gdyby jednak online...

Escape room

Ciemno wszędzie, GŁUCHo wszędzie...

Gra na motywach "Dziadów" cz. II Adama Mickiewicza

A gdyby jednak online...

Ludowa moralność i sprawiedliwość

Czy masz w sobie kompas moralny?

Czym jest moralność, a czym człowieczeństwo?

Co to znaczy być człowiekiem?

Frazeologia ludzka - przeczytaj, wybierz kilka ciekawych przykładów

Ćwiczenia językowe w Mentimeterze

Ludowa moralność



Celem autora dramatu nie było wyłącznie ukazanie ludowego rytuału. "Dziady" niosą ze sobą ważne przesłanie. Mickiewicz (tak jak wielu innych poetów romantyzmu) wierzył w wartość ludowej moralności, łączącej w sobie elementy chrześcijańskie i pogańskie. Na czym polegały te, tak pogardzane przez świat nauki wierzenia?

Otóż, według poety, prosty lud miał przede wszystkim wiarę w świat niematerialny i intuicyjnie go wyczuwał. Wierzono, że świat realny i pozaziemski egzystuje obok siebie, a czasami się przenika.

Wiedzą o tym uczestnicy obrzędu. Nie przychodzą do kaplicy z ciekawości, ale po to, by pomóc przybyłym duszom, ulżyć im w cierpieniu. Otrzymują za to nagrodę: przestrogi, pouczenia i wskazówki, które mają im przybliżyć drogę do raju.


Ludowa sprawiedliwość
– co to znaczy "być prawdziwym człowiekiem"?


Zauważmy, że historie opowiedziany przez duchy przynoszą obraz winy i kary, różniący się nieco od chrześcijańskiego wyobrażenia tych pojęć. Pokuty zjaw: błąkanie się, smaganie wiatrem, a zwłaszcza męki piekielne upiora szarpanego przez ptactwo, mogą kojarzyć się z folklorem i ludowymi opowieściami.

Z drugiej strony ten świat jest bardzo spójny i konsekwentny. Żadna wina nie ujdzie kary, podczas swego ziemskiego życia prawdziwy człowiek musi doświadczyć i radości i cierpienia. Jeżeli któraś z tych wartości przeważyła, po śmierci zostanie z pewnością zrównoważona. Ważne, by nie wywyższać się nad innych, dostrzec słabszych i cierpiących. Nie być obojętnym. Najciężej pokutuje "nieludzki" Pan, który zapomniał, że jest przede wszystkim człowiekiem, dlatego i po śmierci "człowiek nic nie pomoże".

moralność

1. «zespół ocen, norm i zasad określających zakres poglądów i zachowań uważanych za właściwe»
2. «całokształt zachowań i postaw jednostki lub grupy, oceniany według jakiegoś społecznie funkcjonującego systemu ocen i norm moralnych»

człowieczeństwo «natura ludzka, istotne pozytywne cechy człowieka»

A gdyby jednak online...

Rozprawka - wprawki stylistyczne

Subtitle

Ustosunkuj się do twierdzenia, że człowiek ponosi konsekwencje swoich czynów. Odwołaj się do II cz. Dziadów i innego utworu literackiego.

Zapiszcie 3 zdania wstępu.

Postawcie tezę.

Zbudujcie dwa argumenty, które potraficie rozwinąć przykładami.

Podajcie przykłady ilustrujące Wasze dowody.

Zredagujcie spójny tekst jednego argumentu wraz z przykładem i wnioskiem częściowym.

Napiszcie 3 zdania zakończenia (odniesienie do tematu, podsumowanie argumentacji, wniosek ogólny.

Lekcję można przeprowadzić z wykorzystaniem Mentimera lub innej aplikacji do edycji tekstów w czasie rzeczywistym. Umożliwia to komentowanie na bieżąco i aktywizację uczniów. Można uczniów podzielić na grupy z których każda opracowuje wstęp, jeden argument z przykładem i wnioskiem oraz zakończenie.

Matura 2023

Jak przygotować wypowiedź
na maturę ustną?

Pula zadań jawnych

Opracowała
Radosława Górska

Dziady cz. II

Drogi Czytelniku, Droga Czytelniczko,

oddaję w Twoje ręce pierwsze opracowanie przeznaczone przede wszystkim dla uczniów. Chcę Wam pomóc w przygotowaniach do matury według formuły Matura 2023.
Moim zamiarem jest przedstawienie możliwego sposobu pracy nad zagadnieniami egzaminacyjnymi z puli zadań otwartych
na ustny egzamin maturalny 2023 ogłoszonych przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.
Nie znajdziesz tu gotowej wypowiedzi,
ale sugestie, jak można opracować każdy temat. Jedno (moim zdaniem najtrudniejsze) zadanie jest dokładnie opracowane. Informuję Cię o kolejnych krokach na drodze do konspektu pracy. Z kolejnym tematem postąpiłam inaczej. Proponuję Ci: analizę tematu, wypunktowanie treści z lektury, które, moim zdaniem, należy uwzględnić, podpowiedzi, z jakich kontekstów możesz skorzystać i gdzie szukać wiadomości

dodatkowych. Ostatni temat opracuj sam, sama.
Zaczynam od lektur, które znasz ze szkoły podstawowej, ponieważ będą one również obowiązywały na egzaminie maturalnym. Dzięki temu możesz zacząć pracę już w pierwszej klasie. Ważne jest, abyś zachował, zachowała jej efekty, ponieważ w ostatnim roku możesz nie zdążyć wszystkiego ponownie opracować.
Mam nadzieję, że takich jak to opracowań powstanie więcej, dlatego bardzo mi zależy
na Twoich uwagach, pytaniach, sugestiach.

Życzę Ci powodzenia i satysfakcji

Autorka

1. Sprawiedliwość i moralność w kulturze ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza.
W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

2. Relacje między światem realnym
i fantastycznym. Omów zagadnienie
na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
3. Kara za popełnione winy jako podstawa sprawiedliwości ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Tematy
na maturę ustną 2023 opracowane przez CKE
dotyczące II części Dziadów

2. Relacje między światem realnym
i fantastycznym
.
Omów zagadnienie
na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Do szczegółowego opracowania wybrałam temat:

Problem do omówienia

Lektura, do której musisz się odwołać

Wiadomości dodatkowe, które ułatwiają zrozumienie problemu lub odwołanie do innego utworu literackiego, tekstu kultury itp.

Zawsze zaczynamy od analizy problemu.


Twoim zadaniem jest omówienie relacji między światem realnym a światem fantastycznym, musisz więc zastanowić się, w jaki sposób mogą odbywać się kontakty między ludźmi a bohaterami fantastycznymi. Jak mogą kształtować się wzajemne relacje?
Dobrze jest zgromadzić synonimy do słowa kluczowego, co pozwoli uniknąć w wypowiedzi powtarzania, a także lepiej zrozumieć temat.
Synonimy do słowa relacje: kontakty, więzi, więzy, wsparcie, stosunki, wpływy, związki, zależności.

Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w wypowiedzi do np.:

1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu

2) historii literatury

3) teorii literatury

4) charakteru epoki

5) biografii autora

6) filmu, spektaklu teatralnego

7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego

8) mitologii

9) Biblii

10) religii

11) historii

12) filozofii

13) kwestii politycznych

14) kwestii społecznych,

wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego zagadnienia w szerszej perspektywie.

Zdający powinien wykorzystać kontekst przynajmniej częściowo funkcjonalnie, tzn. trafnie ze względu na omawiane zagadnienie przywołać np. informacje, wydarzenia – kontekst nie musi pogłębiać ani rozwijać omawianego zagadnienia.

  • jacy bohaterowie utworu należeli
    do świata realnego,
  • a jacy do świata fantastycznego;
  • czy i w jaki sposób się między sobą kontaktowali;
  • w jakim celu ludzie starali się nawiązać kontakt z duszami zmarłych;
  • co wynikło z tych kontaktów;
  • jakie nauki moralne zostały przekazane;
  • czy i w jaki sposób ludzie mogli pomóc duchom.

Zagadnienie masz omówić na podstawie

II części Dziadów Adama Mickiewicza.

W takim razie musisz przypomnieć sobie:

W wypowiedzi masz odwołać się do jednego kontekstu.

Wobec tego trzeba się zastanowić, jakie konteksty mogą się przydać.

.Konteksty literackie:
- utwory Adama Mickiewicza utrzymane w konwencji fantastyczne, np. ballady;
- utwory innego romantyka kreujące świat relacji między realnością a fantastyką;
- utwory z innych epok ukazujące wzajemne związki między światem realnym i fantastycznym;
- wyjaśnienie motta do II części Dziadów i odwołanie się do Hamleta; wykazanie inspirującej roli dramatu Szekspira.

Kontekst historycznoliteracki:
- charakterystyka założeń epoki dotyczących ludowości, sięgania do folkloru.

Świat fantastyczny

Świat realny

I to jeszcze nie wszystkie konteksty, jakimi można wzbogacić omówienie tematu, ale dla przykładu wystarczy.

Przypomnijmy treść II części Dziadów

Kontekst biograficzny:

- geneza Dziadów cz. II
- związek Dziadów z Balladami i romansami;
- fascynacja kulturą ludową.

Kontekst teoretycznoliteracki:

- Dziady cz. II jako przykład dramatu romantycznego;
- gusła i obrzędy pogańskie w dramacie.

Kontekst filozoficzny:

- epistemologia romantyczna;
- irracjonalizm.

Noc 31 X/1 XI

Kaplica cmentarna

Guślarz
Starzec
Gromada wiejska

Aniołki - duchy Józia i Rózi, Widmo Złego Pana, Dziewczyna - duch Zosi; Widmo

Przyzywamy, zaklinamy.

Mówcie, komu czego braknie, Kto z was pragnie, kto z was łaknie.

Kądziel, kocioł wódki, wianek

Spalano je

Kądziel - by wezwać duchy lekkie , kocioł wódki - duchy ciężkie, wianek - duchy pośrednie

Obrzęd pogańsko-chrześcijański dla oddania czci zmarłym przodkom, których dusze przekazywały pouczenia moralne.

Nie zaznały cierpienia.

Dwa ziarna gorczycy.

Ludzie częstują aniołki ziarnami.

Kto nie doznał goryczy ni razu, Ten nie dozna słodyczy w niebie.

Okrutny dla poddanych, odpowiedzialny za ich śmierć w męczarniach.

Cierpi głód i pragnienie, męki fizyczne i psychiczne.

Nie może mu pomóc żaden człowiek. Ptaki odbiorą wszystko, co zdobędzie do jedzenia i picia.

Bo kto nie był ni razu człowiekiem, Temu człowiek nic nie pomoże.

Nie umiała kochać

Musi błąkać się między niebem a ziemią

Kara skończy się za 2 lata - informuje Guślarz

Kto nie dotknął ziemi ni razu, Ten nigdy nie może być w niebie

Uzupełnij notatki graficzne, przesuwając odpowiednio informacje.

Podsumujmy relacje między światem fantastycznym a światem realnym.

Ludzie pomagają aniołkom

Aniołki przekazują moralne pouczenie

Ludzie nie mogą pomóc bezdusznemu egoiście

Duch przekazuje pouczenie

Duchy dręczą ducha

Duch przekazuje pouczenie

Ludzie pomagają duchowi, informując o końcu kary.

Widmo milczy, bo nie jest duchem.

Wnioski:
1. Możliwe są kontakty miedzy ludźmi
i duszami zmarłych.
2. Ludzie swoimi obrzędami i modlitwami mogą pomóc duszom zmarłych, jeśli
za życia nie popełnili niewybaczalnych zbrodni.
3. Nie można pomóc komuś, kto nigdy
nie postępował po ludzku, krzywdził bliźnich.
4. Dusze zmarłych pomagają ludziom, przekazując im nauki moralne.
5. Jeśli ktoś nie umarł w sensie dosłownym, nie mógł się zamienić
w ducha, nie można z nim nawiązać kontaktu.
6. Relacje między dwoma światami kształtują warstwę fabularną utworu
i wpływają na jego przesłanie.

Omówmy możliwe konteksty.

Do swojej wypowiedzi wybierasz jeden kontekst. Należy go wykorzystać funkcjonalnie, czyli informacje muszą być powiązane z omawianym problemem. Pogłębienie kontekstu, wykorzystyanie go do interpretacji utworu podniesie wartość Twojej wypowiedzi, ale nie jest niezbędne.

Konteksty literackie

1. Utwory Adama Mickiewicza
Temat relacji między światem realnym a światem fantastycznym występuje w twórczości Adama Mickiewicza wielokrotnie. Widzimy go przede wszystkim w balladach: Świtezianka (nimfa
i strzelec), Lilije (Pani i duch Męża), Pani Twardowska (Twardowski i Mefistofeles). Fantastyka służyła romantykom przede wszystkim do przedstawienia nowej, romantycznej wizji świata. Postaci i wydarzenia przełamujące codzienność ukazywały fascynację ludowością
i folklorem.

Niekiedy elementy nadprzyrodzone pełniły także rolę moralizatorską i łączyły się z prezentowaniem systemu wartości. Postacie fantastyczne pilnowały odwiecznego ładu i porządku, przypominając, że nie ma zbrodni bez kary. Elementy fantastyczne odkrywały też często prawdę o wewnętrznym świecie przeżyć oraz doznań bohaterów.

Więcej

2. Utwór innego romantycznego

Juliusz Słowacki, Balladyna.
W dramacie świat realny i fantastyczny są ze sobą mocno splecione i wzajemnie na siebie wpływają. Świat fantastyczny reprezentuje nimfa Goplana i dwa leśne duszki. To te postaci inicjują zdarzenia, jakie będą się rozgrywały
w świecie bohaterów realnych. W finale tragedii tytułowa bohaterka trzykrotnie wyda na siebie wyrok śmierci za popełnione zbrodnie. Narzędziem boskiej sprawiedliwości stanie się piorun.

Więcej

Wróć

3. Utwór autora z innej epoki

Wesele Stanisława Wyspiańskiego

W neoromantycznym Weselu Stanisława Wyspiańskiego obserwujemy konfrontację rzeczywistości z wyobrażeniami czy marzeniami. To zderzenie jest, jak się okazuje, bardzo bolesne. Kompromituje narodowe mity, wprawia w przygnębienie, odbiera wiarę, ale daje prawdziwą diagnozę społeczeństwa polskiego. Realistyczny charakter Aktu I, gdzie obserwujemy weselników, zmienia się w momencie, gdy Rachela zaprasza do izby chochoła, a to zaproszenie powtarzają państwo młodzi. To moment przełomowy, od którego następuje przemieszanie elementów rzeczywistych z fantastycznymi w kolejnych aktach. Kiedy w Akcie II wybija północ, magia, duchy i nadprzyrodzone zjawiska już na dobre wkraczają na scenę wydarzeń. Odtąd rzeczy dzieją się na dwóch płaszczyznach, realnej i fantastycznej, a w dodatku te płaszczyzny przenikają się wzajemnie.

Więcej

4. Motto II części Dziadów:

"Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom"

zaczerpnięte zostało z Hamleta Williama Szekspira. Słowa te wypowiada je tytułowy bohater – Hamlet, w momencie, kiedy ukazuje mu się duch zamordowanego ojca. Duch wyjawia brutalną prawdę o tym, że zamordował go własny brat, który teraz ożenił się z wdową po zmarłym królu. Pragnie zemsty, bowiem zło nie może zostać bezkarne.

Motto zapowiada zatem, że będziemy świadkami niezwykłych wydarzeń wykraczających poza sferę ludzkiego pojmowania, skoro nawet tak mądrzy ludzie, jak filozofowie, nie mogą sobie tego wyobrazić.

Romantycy chętnie nawiązywali do twórczości Szekspira, którego uważali za swojego mistrza
i którego dzieła ich inspirowały.

Dziady cz. II powstały prawdopodobnie w roku 1820. Mickiewicz mieszkał wówczas w Kownie, dokąd został skierowany po ukończeniu studiów, aby objąć posadę nauczyciela (lata 1819 – 1823). Odizolowany od przyjaciół z Towarzystwa Filomatów i Filaretów, poeta rozwijał się twórczo, szukając własnej indywidualnej romantycznej rzeczywistości oraz nowych form poetyckich. Dziady cz. II kontynuowały założenia tomiku Ballad i romansów, nawiązując do niego poprzez motto z Hamleta Williama Szekspira. Jednocześnie znacznie rozwijały problematykę moralną ballad, rozbudowaną i utrwaloną przez chór powtarzający sekwencje i nauki etyczne
w dramacie. Mickiewicz w tej części Dziadów powołał do istnienia wspólnotę żywych i umarłych, złączonych starodawnym zwyczajem. Sam poeta przyznawał, że inspiracją były opowieści ludowe z dzieciństwa. Dziady cz. II to przede wszystkim dramat społeczny, a poeta główny temat zaczerpnął ze słowiańskiego obrzędu ku czci zmarłych przodków.

Kontekst biograficzny

Kontekst historycznoliteracki

Druga część Dziadów Adama Mickiewicza to dramat, który powstał na początku polskiego romantyzmu. Jest inspirowany ludowymi opowieściami, przesycony atmosferą grozy
i tajemnicy. Elementy świata fantastycznego krzyżują się ze światem rzeczywistym.

Romantycy czerpali natchnienie do swoich dzieł między innymi z ludowej wyobraźni. To właśnie
z nią wiąże się tradycja pogańskiego obrzędu – wywoływania duchów zmarłych. II część Dziadów Adama Mickiewicza jest nie tylko dramatem – obrzędem, ale także swoistym rytuałem, z którym wiążą się zaklęcia, klątwy i wezwania. Z jednej strony nawiązuje on do tradycji świętej uczty (przygotowywania posiłków dla duchów zmarłych), z drugiej natomiast – rozmów, które prowadzono z duchami...

Wróć

Kontekst teoretycznoliteracki

Dramat romantyczny powstał jako nowy gatunek w romantyzmie, a inspirowany był dramatem szekspirowskim. Polski dramat romantyczny jako zjawisko wybitne istnieje przede wszystkim dzięki twórczości wielkich romantyków. W ich realizacji odsłania on także generalne cechy gatunkowe pozwalające mówić o dramacie romantycznym nie tylko jako o szeregu arcydzieł. Takim znaczącym wyróżnikiem jest metafizyczny lub tez fantastyczny charakter dramatu. Obok rzeczywistości realnej na równych prawach pojawiają się zjawiska z innego wymiaru, niedostępne normalnemu poznaniu ludzkiemu: widma, duchy diabły, anioły itp. Istnieją one nie tylko jako inna rzeczywistość dramatu, lecz zachodzi ścisła współzależność, rodzaj interakcji między ziemskim a metafizycznym wymiarem utworu. Świat realistyczny miesza się
z fantastycznym.
Romantyzm był epoką, w której doceniano nie tylko obyczaje, ale i „mądrość ludu”.

W związku z tym, wracano do zainteresowania dawną, przedchrześcijańską kulturą.Dziady cz. II
są więc dramatem romantycznym. W utworze wyrażono to poprzez: opis wierzeń i „pogańskiego” obrządku dziadów pojmowanie sprawiedliwości jako sądu wydawanego przez wiejską zbiorowość.
Twórcy dramatów romantycznych lubili tworzyć nastrój tajemniczy oraz przeplatać go odrobiną „horroru”. Typowe dla romantyzmu jest również występowanie postaci fantastycznych, czy sił nadprzyrodzonych. Jeśli chodzi o Dziady cz. II, są
to wszystkie duchy (w utworze przedstawiono trzy rodzaje dusz czyśćcowych: duchy lekkie, duchy pośrednie oraz duchy ciężkie).
Poza trzema duchami, które reprezentują trzy rodzaje grzechów, w dramacie Dziady cz. II
na samym końcu zburzony jest porządek (trzy rodzaje grzechów i odpowiadające im trzy typy duchów) i pojawia się Upiór, który jakby „nie pasuje” do reszty. To „niedopasowanie” jest też charakterystyczne dla epoki.

Kontekst filozoficzny

Zbudujmy konspekt wypowiedzi. Pamiętaj, że ma ona trwać około 5 minut. To mało
i dużo jednocześnie.

Romantycy zakwestionowali racjonalizm w sferze teorii poznania. Poznanie traktowali jako kreację możliwą dzięki intuicji, wyobraźni i uczuciu. Wypracowali koncepcję irracjonalizmu - poglądu głoszącego, że rzeczywistość jest niedostępna poznaniu racjonalnemu, przypisującego najwyższą wartość pozarozumowym środkom poznawczym (intuicji, wierze, instynktowi, przeczuciu). Konsekwencją takiej epistemologii był zwrot ku naiwnemu poznaniu ludowemu, wierze w duchy, zjawy, w możliwość wzajemnego oddziaływania na siebie świata realnego i nadprzyrodzonego. Romantycy uważali, że człowiek jest istotą zakorzenioną w kosmosie przez podświadomość, elementy irracjonalne. Powinien dążyć do odkrycia swej natury, odnaleźć tożsamość własnej duszy i ducha kosmosu.

Relacje między światem realnym i fantastycznym. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Na wstęp wypowiedzi świetnie nadaje się kontekst historycznoliteracki lub biograficzny. Można też wykorzystać kontekst literacki dotyczący motta dramatu.

W rozwinięciu warto skoncentrować się na wnioskach z analizy problemu i przy okazji podawać niektóre informacje o treści. Unikać należy prostego streszczenia. Kolejność przedstawionych spraw mogłaby być następująca:

Wróć

1. Możliwe są kontakty miedzy ludźmi
i duszami zmarłych.
2. Ludzie swoimi obrzędami i modlitwami mogą pomóc duszom zmarłych, jeśli
za życia nie popełnili niewybaczalnych zbrodni.
3. Nie można pomóc komuś, kto nigdy
nie postępował po ludzku, krzywdził bliźnich.
4. Dusze zmarłych pomagają ludziom, przekazując im nauki moralne.
5. Jeśli ktoś nie umarł w sensie dosłownym, nie mógł się zamienić
w ducha, nie można z nim nawiązać kontaktu.

W podsumowaniu można zauważyć, że relacje między dwoma światami kształtują warstwę fabularną utworu i wpływają na jego przesłanie.

Jeśli we wstępie nie wykorzystasz kontekstu, można to zrobić tuż przed podsumowaniem. W tym miejscu świetnie będzie pasował kontekst literacki, filozoficzny czy teoretycznoliteracki. Wówczas musisz pamiętać, aby w podsumowaniu wyciągnąć wniosek uogólniający z analizy problemu i kontekstu.

1. Sprawiedliwość i moralność w kulturze ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Dokonajmy analizy tematu pierwszego:

Wskazujemy problem: Sprawiedliwość i moralność w kulturze ludowej.

Warto zastanowić się, jak prosty lud rozumioał pojęcia sprawiedliwości i moralności.
Sprawiedliwość, w refleksji etycznej kardynalna cnota porządkująca wybory ludzkiej woli.
Moralność – zbiór zasad (norm), które określają, co jest dobre, a co złe.

Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza.

Rreguły ludowej moralności zawarte w II części Dziadów:

  • Największym grzechem jest okrucieństwo
    i brak ludzkich uczuć, obojętność wobec ludzkiego cierpienia i nieszczęścia. To grzech ciężki.
  • Lekceważenie ludzkich uczuć i odrzucenie miłości jest złe. To grzech średni.
  • Nawet życie pełne słodyczy i szczęścia, bez trudów i goryczy jest grzeszne. Ale to grzech lekki.

Ludowe poczucie sprawiedliwości:
Przekroczenie praw moralnych ściąga na człowieka nieuchronną karę – nie musi ona zostać wykonana przez władzę lub człowieka. Za grzechy lekkie kara jest niewielka, dwa ziarna gorczycy wystarczą. Grzechy średnie muszą zostać ukarane karą dotkliwą, ale ograniczoną w czasie.

Więcej

Karą za grzechy ciężkie jest wieczne potępienie
i męki. Ludzie nie mogą pomóc takiemu duchowi.

Konteksty literackie, np. Świtezianka, Lilije, Balladyna

Kontekst historycznoliteracki

Kontekst filozoficzny

Konspekt wypowiedzi:

Na wstęp nadaje się kontekst historycznoliteracki lub biograficzny lub rozważania na temat sprawiedliwości i moralności ludu.
Kolejność przedstawionych argumentów:
1. Reguły ludowej moralności.
2. Ludowe poczucie sprawiedliwości w Dziadach.
3. Kontekst literacki lub filozoficzny.
Podsumowanie: Romantycy chętnie odwoływali się do ludowej mądrości. Prawdy o tym, czym jest dobro, a czym zło, za co należy nagradzać, a za co karać nie szukali w księgach oświeceniowych,
a czerpali ją z wierzeń i intuicyjnego postrzegania świata w kulturze ludowej.

Kontekst biograficzny

W swojej wypowiedzi uwzględnij wybrany kontekst.

Temat 3

Kara za popełnione winy jako podstawa sprawiedliwości ludowej. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów część II Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Temat jest bardzo podobny do poprzedniego. Samodzielnie opracuj konspekt wypowiedzi, czyli
zaplanuj wstęp (napisz 2-3 zdania), wypunktuj kolejność omawianych, wybierz kontekst
i podsumuj temat.

Dziękuję za uwagę.

Skontaktuj się ze mną,
podziel się swoimi spostrzeżeniami:

https://klp.pl/balladyna/a-5708.html

https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1FdNPe4A

https://maszuwage.pl/wplyw-elementow-fantastycznych-na-przeslanie-utworu-na-przykladzie-wesela-s-wyspianskiego/

https://poezja.org/wz/interpretacja/3797/Moralno%C5%9B%C4%87_ludowa_w_Dziadach

Żródła

radgor@onet.pl

Adam Mickiewicz

Dziady cz. III

Opracowanie lektury

Radosława Górska

Tekst

Spektakl w reż.
K. Swinarskiego cz 1 i 2

Słuchowisko

Biografia
Adama Mickiewicza

Biografia na mapie

Omówienie lektury

Skandal w Wilnie!
- relacje naszych dziennikarzy

Wciel się w rolę dziennikarza śledczego i wyciągnij na światło dzienne skandaliczne śledztwo, jakie opisuje Adam Mickiewicz w III części "Dziadów". Ciekawa jestem, do jakich wniosków doprowadzi Cię praca! Wszystko zależy od Twojej dociekliwości. W moim opracowaniu znajdziesz tylko niektóre z materiałów. Samodzielnie możesz ich znaleźć o wiele więcej. Pamiętaj jednak, że najważniejszym materiałem jest tekst Adama Mickiewicza. Możesz pracować samodzielnie lub w grupie z kolegami. Sami zdecydujcie o podziale zadań. Jeśli uznacie za stosowne, możecie rozbudować projekt.

Zadania dla dziennikarzy

  • Waszym zadaniem jest przedstawienie tła historycznego wydarzeń. Korzystając z Przedmowy do Dziadów cz. III, oraz dostępnych źródeł historycznych (np. encyklopedia Mickiewicz, książki Jerzego Borowczyka, Rekonstrukcja procesu filaretów i filomatów 1823 - 1824 i źródeł internetowych zwięźle opowiedzcie o sytuacji Polaków pod zaborem rosyjskim w początkach XIX wieku. Skoncentrujcie się na faktach dotyczących organizacji młodzieżowych na Uniwersytecie Wileńskim, represjach ze strony władz carskich oraz samym procesie filaretów z lat 1823 – 1824. Przedstawcie wyroki na wymienionych w Dedykacji przyjaciół Mickiewicza i samego poetę. Poszukajcie odpowiednich ilustracji, które wykorzystacie w materiale.
  • Śmierć i narodziny w celi – metamorfoza Gustawa. Waszym zadaniem jest przedstawienie metamorfozy Gustawa w Konrada jako sensacyjnego wydarzenia. Powinniście wyjaśnić, kim był Gustaw, dlaczego znalazł się w więzieniu, dlaczego odrzucił ewentualność wyjścia na wolność, jak doszło do jego przemiany w Konrada. Skorzystajcie z Prologu, encyklopedii o Mickiewiczu – hasło: Gustaw- Konrad. Postarajcie się zaciekawić swoich czytelników (widzów). Poszukajcie odpowiednich ilustracji, które wykorzystacie w materiale.
  • Relacje na żywo spod klasztoru bazylianów. Waszym zadaniem jest zebrać od przechodniów, gapiów, rosyjskich żołnierzy i wychodzącego z klasztoru księdza Lwowicza informacje o tym, jak traktowani są uwięzieni studenci. Pamiętajcie jest Wigilia, jest sporo ludzi wracających z przyklasztornego kościoła z pasterki. W tłumie pojawiają się różne plotki. Wiarygodne informacje może przekazać ksiądz Lwowicz, który był z więźniami w celi Konrada. Wykorzystajcie jak najwięcej informacji ze sceny I dramatu Mickiewicza. Pamiętajcie, że prowadzący powinien porządkować na bieżąco zebrany materiał. Poszukajcie odpowiednich ilustracji, które wykorzystacie w materiale.
  • Wywiad z Janem Sobolewskim – przeprowadźcie wywiad z bohaterem, (który na przykład jest prowadzony przez żołnierza na przesłuchanie. Na chwilę został sam, przykuty kajdankami do barierki, bo prowadzący go żołnierz musiał pilnie odejść. Jako tło wywiadu możecie dobrać odpowiednie kadry z filmu „Lawa” lub poszukajcie odpowiednich ilustracji). Możecie też wcielić się w role filmowców, którzy na podstawie opowiadania Janka nakręcą krótki film. Wykorzystajcie informacje ze sceny I „Dziadów” cz. III .
  • Zza murów rozlega się pieśń zemsty. Zadaniem Waszej grupy jest omówić jej treść. Załóżcie, że udało Wam się dotrzeć do kopii pieśni śpiewanych przez studentów. Przedstawcie je jako wyraz buntu młodzieży i sformułowany ad hoc program działania. Możecie wykorzystać fragmenty filmu „Lawa”. Pamiętajcie, aby opatrzyć Waszą analizę dziennikarskim komentarzem. Wykorzystajcie informacje ze sceny I „Dziadów” cz. III. Poszukajcie odpowiednich ilustracji, które wykorzystacie w materiale.

Kontekst historyczny - wskazówki

Śmierć i narodziny w celi

Relacje spod Bazylianów

Wywiad z Janem Sobolewskim

Studenci śpiewają!

Zadanie długoterminowe dla chętnych

Zadanie długoterminowe dla chętnych


Zbierz przygotowane przez kolegów relacje i zrób z nich jednodniówkę przy wykorzystaniu programu lub zmontuj reportaż filmowy.

http://pubhtml5.com/




Zadanie do samodzielnego wykonania

Zadanie do samodzielnego wykonania


Uważnie przeczytaj bajkę Góreckiego opowiedzianą przez Żegotę i odczytaj jej symboliczny sens.


ŻEGOTA

Gdy Bóg wygnał grzesznika z rajskiego ogrodu,
Nie chciał przecie, ażeby człowiek umarł z głodu;
I rozkazał aniołom zboże przysposobić
I rozsypać ziarnami po drodze człowieka.
Przyszedł Adam, znalazł je, obejrzał z daleka
I odszedł; bo nie wiedział, co ze zbożem robić.
Aż w nocy przyszedł diabeł mądry i tak rzecze:
«Niedaremnie tu Pan Bóg rozsypał garść żyta,
Musi tu być w tych ziarnach jakaś moc ukryta;
Schowajmy je, nim człowiek ich wartość dociecze».
Zrobił rogiem rów w ziemi i nasypał żytem,
Naplwał i ziemią nakrył, i przybił kopytem; —
Dumny i rad, że boże zamiary przeniknął,
Całym gardłem rozśmiał się i ryknął, i zniknął.
Aż tu wiosną, na wielkie diabła zadziwienie,
Wyrasta trawa, kwiecie, kłosy i nasienie.
Słowo, Kłamstwo, PrawdaO wy! co tylko na świat idziecie z północą[28],
Chytrość rozumem, a złość nazywacie mocą;
Kto z was wiarę i wolność znajdzie i zagrzebie,
Myśli Boga oszukać — oszuka sam siebie.

Kontekst historyczny

Geneza III cz. "Dziadów"

Mickiewicz i Nowosilcow

Przedmowa do III cz. "Dziadów"

Mikołaj Nowosilcow

Filomaci i filareci

Legenda filomatów

Proces filomatów, czyli ciemno wszędzie

Wilno Mickiewicza i Słowackiego - katalog wystawy

Polecenia do analizy Przedmowy

Analiza Przedmowy

1. Uważnie przeczytaj Przedmowę i wynotuj z niej fakty świadczące o męczeństwie polskiej młodzieży. Później je zweryfikujesz na podstawie źródeł historycznych i brakujące informacje uzupełnisz.

2. Wynotuj nawiązania biblijne. Przypomnij odpowiednie fragmenty Ewangelii św. Mateusza 2, 1-17.

3. Zastanów się, w jakim celu Adam Mickiewicz posłużył się aluzją biblijną. Zdecyduj, czy Ty zechcesz wykorzystać taki sposób oddziaływania na odbiorcę.


Analiza Prologu

Prolog

1. W celi wileńskiego klasztoru bazylianów zamienionego na więzienie bohater określany jako Więzień rozmyśla o swoim przeznaczeniu. Czego dowiadujesz się o Więźniu z jego wypowiedzi?

2. Zastanów się, jaką rolę w tej scenie odgrywają duchy i anioły. Co jest przedmiotem ich rozmów?

3. Na podstawie wypowiedzi Anioła (ww. 98-103) wyjaśnij, dlaczego Gustaw-Konrad znalazł się w więzieniu.

4. W jaki sposób więzień reaguje na wieść, że ma być wolny "z łaski Moskwicina"?

4. Aby wyjaśnić to zachowanie warto wiedzieć, że Adam Mickiewicz 20 kwietnia 1824 roku został przez władze carskie zmuszony do podpisania "deklaracji - zobowiązania" W ten sposób zobowiązał się do bycia konfidentem carskiej tajnej policji. Więcej na ten temat znajdziesz w pracy Stanisława Pigonia "Rana na czole Konrada"

5. Zwróć uwagę na to, w jaki sposób dokonuje się przemiana bohatera (Więźnia). Spróbuj zinterpretować tę przemianę.

Cela Konrada - audycja radiowa

Dziady cz. III - wszystkie przemiany Konrada

Śmierć i narodziny w celi

Prolog

Relacje spod Bazylianów

Scena więzienna

Analiza sceny więziennej

Analiza sceny więziennej

1. Zebrani w celi Konrada na wigilijnej wieczerzy aresztowani filomaci rozmawiają o przebiegu prowadzonego przeciw nim śledztwa i trwających prześladowaniach młodzieży. Wyodrębnij historie poszczególnych bohaterów (możesz zaznaczyć je w tekście sklerotkami). Zwróć uwagę na to, jak traktują swoje uwięzienie, jak odnoszą się do siebie nawzajem, co mówią na temat cara i Nowosilcowa (komisarza carskiego). Zaznacz w wypowiedziach więźniów obrazy symboliczne (to jest takie, które można odczytać niedosłownie, metaforycznie, np. umierający Wasilewski z rozpostartymi ramionami – jak Chrystus na krzyżu).

2. Zwróć uwagę na zachowanie Konrada – co robi, mówi, co myślą o nim pozostali więźniowie. Wczytaj się w monolog bohatera kończący scenę (ww. 485-511) – to tzw. mała improwizacja, ważna dla scharakteryzowania Konrada.

3. Na podstawie Sceny I określ, jakie represje spotkały młodych Polaków uwięzionych przez Nowosilcowa. Jaki stosunek mają oni do tego, co ich spotkało?


Jeśli potrzebujesz dokładniejszych pytań naprowadzających:


1. Kim są bohaterowie tej sceny? (zapoznaj się dokładnie z objaśnieniami do tekstu)
...........................................................................................
2. Gdzie i kiedy rozgrywa się akcja tej sceny?
...........................................................................................
3. Jak Tomasz określa przyczynę rozpoczęcia śledztwa?
...........................................................................................
4. Jakie warunki panują w więzieniu? Przytocz wypowiedzi bohaterów.
...........................................................................................
5. Jaką "ofiarę" proponuje współwięźniom Tomasz?
...........................................................................................
6. Przeczytaj uważnie opowiadanie Sobolewskiego. Określ jednym zdaniem temat jego wypowiedzi. (dalsze pytania odnoszą się do tego właśnie fragmentu)
...........................................................................................
7. Zwróć uwagę na sposób wypowiedzi bohatera. W jaki sposób w warstwie językowej sygnalizowane są przeżywane przez niego emocje?
...........................................................................................
8. Określ krótko nastrój tego fragmentu.
...........................................................................................
9. Wymień dwóch bohaterów, których nazwiska pojawiają się w opowiadaniu Sobolewskiego. Scharakteryzuj ich wygląd, zachowanie, postawy.
...........................................................................................
10. Do kogo porównani są ci dwaj bohaterowie? Jakie cechy zyskują poprzez te porównania?
...........................................................................................
11. W jakim wieku są bohaterowie opowiadania? Jakie znaczenie ma ich wiek dla wymowy sceny?
...........................................................................................
12. Jak przedstawiona jest armia carska? (zacytuj odpowiednie określenia) Zestaw obraz wojska z obrazem więźniów i sformułuj wniosek.
...........................................................................................
13. Jak wobec rozgrywających się wydarzeń zachowują się rosyjscy żołnierze? Zacytuj odpowiednie fragmenty.
...........................................................................................
14. Jak zachowuje się tłum zgromadzony na placu?
...........................................................................................
15. Wskaż motywy religijne. Jakie jest ich znaczenie dla wymowy całości?
...........................................................................................
16. Przeczytaj uważnie słowa, którymi Sobolewski kończy swoją wypowiedź. Do kogo porównuje więźniów i ich prześladowców?
...........................................................................................
17. Wskaż dwóch innych bohaterów III części Dziadów, których losy są dopełnieniem i potwierdzeniem obrazu polskiej młodzieży zawartego w utworze.
...........................................................................................
18. Przyjrzyj swoje odpowiedzi na wcześniejsze pytania. Sformułuj wnioski z analizy Sceny więziennej, w których zawrzesz odpowiedź na pytanie: W jaki sposób Mickiewicz przedstawił polską młodzież?
...........................................................................................

Przygotowanie sondy ulicznej

Masz przygotować relacje na żywo spod klasztoru Bazylianów. Dobrym punktem zaczepienia byłaby sonda uliczna na temat tego, co się wydarzyło w Wilnie (aresztowania, proces, wywózki na Sybir). Przygotuj pytania takiej sondy. Na jej podstawie wytypuj kilku rozmówców.

Rozmowy z wileńczykami

Zdecyduj o formie Twojej relacji. Czy będą to wideo-nagrania, czy Twoje streszczenia przeprowadzonych rozmów. Cały materiał, jaki zgromadziłeś / zgromadziłaś podczas analizy sceny I rozbij na kilka wypowiedzi. Najwięcej i najbardziej wiarygodnie powie Ci ksiądz Lwowicz. Inni rozmówcy mogą mieszać zasłyszane fakty i swoje domysły i opinie. Twoje zadanie będzie polegało na wysłuchaniu (lub streszczeniu) tych wypowiedzi, uzupełnieniu ich o własny komentarz i przedstawieniu na forum.

Pomoc w interpretacji

Wywiad z Janem Sobolewskim

Opowiadanie Janka Sobolewskiego

Analiza opowiadania

Opowiadanie Jana Sobolewskiego

1. Opracuj plan wypowiedzi Jana, wyodrębniając wszystkie ważne wydarzenia.
2. Jak można nazwać zachowanie i postawę Janczewskiego?
3. Przeczytaj raz jeszcze fragment dotyczący Wasilewskiego. Jak wyglądał, gdy go wyprowadzano? W jakiej pozycji był niesiony przez żołnierza? Co przypomina Ci jego postawa? Co dzieje się w kościele, gdy rusza kibitka z Wasilewskim? Jaką symbolikę ma ten moment mszy świętej?
4. Sprawdź w dostępnym słowniku znaczenie pojęcia martyrologia. Ułóż odnoszące się do omawianej sceny zdanie, w którym użyjesz tego pojęcia.

5.Zinterpretuj ostatnie słowa Jana.
[…] Panie! Ty, co sądami Piłata
Przelałeś krew niewinną dla zbawienia świata,
Przyjm tę spod sądów cara ofiarę dziecinną,
Nie tak świętą ni wielką, lecz równie niewinną.
Do kogo zwraca się Jan? Czyją historię przywołuje? Jaką wartość nadaje w swojej wypowiedzi narrator poświęceniu i cierpieniu młodzieży polskiej?

6. Wynotuj z opowiadania szczegóły dotyczące okoliczności, w jakich Jan obserwował scenę.

Przygotowanie wywiadu

Przygotowanie wywiadu z Janem Sobolewskim

1. Masz przygotować relację z wywiadu z Janem Sobolewskim.

A. Możesz wywiad przeprowadzić tylko z bohaterem. Wówczas musisz ustalić, gdzie i w jakich okolicznościach go przeprowadzisz. Na podstawie właściwego fragmentu dramatu zbuduj pytania, wskazujące na Twoje zorientowanie w sprawie, dbałość o to, by widzom wyjaśnić wszystkie niejasności oraz dążenie do odkrycia symbolicznego sensu słów bohatera.

Może zechcesz posłużyć się fragmentami "Lawy" Tadeusza Konwickiego, w której znajdziesz wizualizację opowiadania?

B. Możesz też wejść w rolę filmowca, który chciałby nakręcić krótki film na podstawie opowieści Jana. Narysuj plan sytuacyjny miejsca, w którym rozgrywa się scena. Uwzględnij przestrzeń miejską, budynki i usytuowanie wszystkich postaci – jednostek i tłumu.
Napisz scenariusz filmowy na podstawie opowieści Jana. Uwzględnij wszystkie ważne wydarzenia. Zajrzyj na strony internetowe, gdzie znajdziesz pomocne informacje i porady:
http://pl.wikipedia.org/wiki/Scenariusz
http://www.ithink.pl/artykuly/kultura/kino/jak-napisac-scenariusz-filmowy/
Spróbuj dobrać odpowiednią muzykę do prezentowanej sceny.

Materiał pomocniczy

Studenci śpiewają!

Tekst pieśni więziennych młodzieży

Pieśni więzienne studentów


JANKOWSKI

A Lwowicz co? — on pacierz po umarłych mówi!
Posłuchajcie, zaśpiewam piosnkę Lwowiczowi.
śpiewa
Mówcie, jeśli wola czyja,
Jezus Maryja.
Nim uwierzę że nam sprzyja
Jezus Maryja:
Niech wprzód łotrów powybija
Jezus Maryja.
Tam car jak dzika bestyja,
Jezus Maryja!
Tu Nowosilcow jak żmija,
Jezus Maryja!
Póki cała carska szyja,
Jezus Maryja,
Póki Nowosilcow pija,
Jezus Maryja,
Nie uwierzę, że nam sprzyja
Jezus Maryja.


FELIKS

Jednogłośnie decydują braty,
Że muszę być wesoły. Chociaż serce pęka,
Feliks będzie wesoły i będzie piosenka.
śpiewa
Zemsta, Syberia, ZesłaniecNie dbam, jaka spadnie kara,
Mina[31], Sybir czy kajdany.
Zawsze ja wierny poddany
Pracować będę dla cara;
W minach kruszec kując młotem,
Pomyślę: ta mina szara
To żelazo, — z niego potem
Zrobi ktoś topór na cara.
Gdy będę na zaludnieniu,
Pojmę córeczkę Tatara;
Może w moim pokoleniu
Zrodzi się Paleń[32] dla cara.
Gdy w kolonijach osiędę,
Ogród zorzę, grzędy skopię,
A na nich co rok siać będę
Same lny, same konopie.
Z konopi ktoś zrobi nici —
Srebrem obwita nić szara
Może się kiedyś poszczyci,
Że będzie szarfą dla cara[33].

CHÓR

śpiewa
Zrodzi się Paleń dla cara
ra — ra — ra — ra — ra — ra —


KONRAD

śpiewa
Upiór, Wampir, Zemsta, Wróg, Krew, Nienawiść, Naród, PoezjaPieśń ma była już w grobie, już chłodna, —
Krew poczuła — spod ziemi wygląda —
I jak upiór powstaje krwi głodna:
I krwi żąda, krwi żąda, krwi żąda.
Tak! zemsta, zemsta, zemsta na wroga,
Z Bogiem i choćby mimo Boga!
Chór powtarza
I Pieśń mówi: ja pójdę wieczorem,
Naprzód braci rodaków gryźć muszę,
Komu tylko zapuszczę kły w duszę,
Ten jak ja musi zostać upiorem.
Tak! zemsta, zemsta, etc. etc.
Potem pójdziem, krew wroga wypijem,
Ciało jego rozrąbiem toporem:
Ręce, nogi goździami przybijem,
By nie powstał i nie był upiorem.
Z duszą jego do piekła iść musim,
Wszyscy razem na duszy usiędziem,
Póki z niej nieśmiertelność wydusim,
Póki ona czuć będzie, gryźć będziem.
Tak! zemsta, zemsta, etc. etc.

Zadanie

  • Zza murów rozlega się pieśń zemsty. Zadaniem Waszej grupy jest omówić jej treść. Załóżcie, że udało Wam się dotrzeć do kopii pieśni. Przedstawcie ją jako wyraz buntu młodzieży i sformułowany ad hoc program działania.
  • Postarajcie się przygotować ciekawą relację spod klasztoru. Możecie wykorzystać fragmenty filmu „Lawa”. Pamiętajcie, aby opatrzyć Waszą analizę dziennikarskim komentarzem. Wykorzystajcie informacje ze sceny I „Dziadów” cz. III. Poszukajcie odpowiednich ilustracji, które wykorzystacie w materiale.
  • Zwróćcie uwagę też na dwie pozostałe pieśni. Omówcie krótko ich treść i improwizowany charakter. Zasygnalizujcie, że te buntownicze pieśni, śpiewane mimo że serce więźniów krwawi, były gwałtowną reakcją na opowieść Jana Sobolewskiego.

Tekst pomocniczy do analizy pieśni Feliksa - fragmenty artykułu




Tekst pomocniczy do interpretacji Pieśni Konrada - artykuł

Karolina B. Zwierzyńska

Motywy Wampiryczne w Pieśni Konrada

W romantyzmie następuje ewidentny zwrot w stronę kultury ludowej, w stronę ludowych wierzeń. Wierzenia te możemy śledzić przez całą twórczość Mickiewicza, najwidoczniejsze zaś są w "Dziadach". Najciekawszą, bo najbardziej alegoryczną, zdaje się być cześć III, a wśród wielu enigmatycznych nawiązań znajduje się również wątek wampiryczny, sugerowany aż dwukrotnie. Mnie jednak zajmie pierwszy jego przejaw, kiedy w scenie pierwszej Konrad wyśpiewuje pieśń o swojej pieśni, przedstawiając ją jako Upiora.

Czy utożsamienie upiora z wampirem jest uprawnione? Przemawia za tym kilka argumentów. Pierwszym z nich jest charakter upiora, który jak wampir żywi się krwią "I jak upiór powstaje krwi głodna"1, mówi oczywiście o pieśni, która krwią chce się nasycić, również, niczym wampir, "rozprzestrzenia się" przy użyciu kłów, to znaczy

  • gryząc "Komu tylko zapuszczę kły w duszę, |Ten jak ja musi zostać upiorem"2. Do szczegółów rozprzestrzeniania się wrócę później, na razie wystarczy, że w tum upiorze widzimy wyraźne cechy wampira. Samo słowo wampir (czy też: wąpierz) na gruncie języka polskiego jest starsza niż słowo upiór, które jest rusycyzmem. Niemniej, dawniej słowa te znaczył w języku polskim to samo, a którego z nich używał autor, zależało od niego.3 Biorąc pod uwagę położenie geograficzne (czy to wschodniej Litwy, czy to późniejszego przebywania Mickiewicza w samej Rosji) nie dziwi fakt używania rusycyzmu w miejsce rodzimego pojęcia.

Jednak, skoro wiemy, że wampir tożsamy jest tu z upiorem, to czy pieśń może nią być? Wiadomym jest, że wampirem stać się może jedynie człowiek (pominiemy tu aberracje XXI wieku na temat przemienianych zwierząt, gdyż nie są one przedmiotem zainteresowania tej pracy). Jednak Pieśń w "Pieśni Konrada" ma ewidentnie cechy ludzkie "Pieśń ma była już w grobie"4 - znaczy się umarła. A skoro tak, to żyć musiała. ale przecież mówimy, że coś, o czym zapominamy, jest martwe, więc nie, to jest przykład zbyt mało przekonywająca. "Pieśń [...] spod ziemi wygląda", "Pieśń mówi: ja pójdę wieczorem!"5 - mamy tu zachowania ewidentnie ludzkie. O ile faktycznie zwierze mogło by wyglądać, a pieśń może coś, w przenośni, mówić, o tyle ani jedno, ani drugie nie może planować i o tym opowiadać. Stąd widzimy ewidentny zabieg personifikacji na pojęciu pieśni. Skoro zaś zabieg ten został przeprowadzony, to nie ma powodu, by nie zwampiryzować tej uczłowieczonej pieśni.

"[...]zemsta, zemsta, zemsta na wroga, | Z Bogiem i choćby mimo Boga!"6

  • Pieśń pała żądzą zemsty i to ta żądza pcha ją do ścigania swoich wrogów czy szerzenia wampirzej zarazy (o czym zaraz). Według wiedzy powszechnej człowieka XXI wieku wampirem staje się ktoś w wampira przemieniony rytuałem, ugryziony lub ewentualnie jedynie dziewica/prawiczek ugryziony przez wampira7. Tymczasem w wierzeniach ludowych, według obliczeń Anthonego Mastersa, istnieje aż 486 przyczyn przemienienia w wampira8. To, co nas interesuje, to "samoistne" przemienienie. Kiedy ono następuje? Jest wiele szczegółowych przypadków, ale wszystkie one charakteryzują się jednym - coś poszło "nie tak" w czasie przechodzenia ze stanu bycia żywym do stanu bycia martwym. Może to być np. nieskończony rytuał albo złe uczucie względem żywych. "[...] śmierć może stać się "złą śmierci",, a zmarły - niebezpieczny dla wszystkich. Umarli nie powinni odczuwać ani urazy, ani chęci zemsty"9. Widać więc, jak to się stało, że pieśń Konrada powróciła zza grobu - tak bardzo pałała ona zemstą, że ta chęć uprawniała ją do powrotu, jednocześnie odczłowieczając. Mamy tu więc do czynienia z bardzo ciekawym zabiegiem. Pieśń została uosobiona, upodobniona do człowieka tylko po to, by można ją było z tego człowieczeństwa obedrzeć i stworzyć z niej chodzącą, uosobioną zemstę.

A zemsta ta, niczym zaraza, będzie się rozprzestrzeniać. "Naprzód braci rodaków gryźć muszę, | Komu tylko zapuszczę kły w duszę, |Ten jak ja musi zostać upiorem."10 Będzie się więc rozprzestrzeniała odzierała z człowieczeństwa... Kogo? Inne pieśni, rodaków-Polaków? Nie jest to jasne, ale chyba niekoniecznym jest to rozgraniczać, bo przecież będzie gryźć wroga. Pieśń więc jest jednocześnie pieśnią i człowiekiem, gryzie symbolicznie duszę, a jednocześnie krzyżuje ciała wrogów, by te nie stały się upiorami. Niczym zaraza będzie wampiryczna będzie rozprzestrzeniała się pieśń, zarażając zemstą.

Skoro o krzyżowaniu już mowa, warto zauważyć jak splatają się ze sobą motywy chrześcijańskie i pogańskie. Kiedy sama idea wampiryzmu jest ideą stricte pogańską, pojawiającą się w wielu różnych kulturach, sposób na zabicie wampira jest tu zmodyfikowany. Pieśń nie przebija serca ani czoła, co jest typowym wyobrażeniem, a krzyżuje ich, niczym Jezusa. Kiedy krzyż jest niewątpliwie znakiem chrześcijaństwa i odkupienia, tu przebijanie rąk i nóg prowadzi tylko do zemsty, jest tutaj niemalże bluźniercze (albo po prostu: bluźniercze?). Kiedy Jezus Chrystus został ukrzyżowany, zstąpił do piekieł by pokonać Szatana, otworzyć bramy do raju i zmartwychwstać. Tutaj ukrzyżowani są Ci, którym odmawia się zmartwychwstania, nawet jako potępionych, a nawet próbuje im się wydrzeć nieśmiertelność. "Ręce, nogi gwoździami przybijem,

|by nie powstał i nie był upiorem." 12

"Póki z niej nieśmiertelność wydusim, | Póki ona czuć będzie, gryźć będziem."13

  • jak można wydrzeć nieśmiertelnej duszy nieśmiertelność? To przecież stoi w sprzeczności z podstawową jej własnością. Być może odpowiedzieć kryje się w sposobie myślenia o wampirach. "Nie są nieśmiertelni [...] lecz raczej przez jakiś czas aśmiertelni. Ta aśmiertelność jest przedłużeniem niem życia na nieokreślony okres, choć niekoniecznie na wieczność. Inaczej mówiąc, śmierć nie jest rozpoznawana jako coś jednorazowego, ale jako coś progresywnego"14. Skoro więc śmierć była progresywna, to może taką właśnie progresję ma na myśli Konrad, może nie chce, by miała w sobie cokolwiek ludzkiego, co mogło by łączyć jego pieśń-wampira z życiem ludzkim ni dopiero kiedy ostatni wróg zostanie odarty z resztki ludzkości i być może pozostanie nieśmiertelny, w sensie boskim, ale na ludzkie sposoby będzie martwym.

Skoro więc będzie martwym, to pieśń-wampir nie będzie już miała powodu szukać zemsty i będzie mogła powrócić do swojego grobu-zapomnienia. Pieśń więc, tak samo jak Konrad, gdy już pomścić wszystkie krzywdy, będzie mogła po prostu odpocząć.


1 Adam Mickiewicz, Dziady cz. III, s.1 w.463

2 Tamże, s.1 w.470-1

3 Za: Marią Janion, Wampir. Biografia Symboliczna r.3 str.16-17; wydawnictwo: słowo/obraz terytoria, wyd. 1

4 A. M., Dziady..., s.1 w.462

5 Tamże, s.1 w.463; s.1 w. 468

6 Tamże, s.1 w.466-67

7 Najbardziej rozpowszechnione wizje przemiany w wampira to: 1) Każda osoba ugryziona przez wampira zaostaje w niego zamieniona 2) Dziewica lub prawiczek ugryzieni przez wampira zmieniają się w jemu podobnych, cała reszta przemienia się w tzw. ghule, cyzli niemyślące sługi wampira, będące w takiej jak on kondycji nieśmiertelności 3) Do przemiany w Wampira potrzebny może być specjalny rytuał. Może być on wszystkim wampirom doskonale znany, jak “wysuszenie” a następnie napojenie wampiryczną krwią “pisklaka” (Kroniki Wampirów Anny Rice) bądź też nie znany nikomu i poszukiwany jak w Wampirach z Morganville Rachel Caine.

8 Za: Marią Janion, Wampir. Biografia Symboliczna r.4 str.28-30; etc.

9 J/w, r.4 str.29-30, cytat z: C. Lecouteux Histoire des Vampires. AAutopsie d'un mythe, Paris 1999, s. 34, 37, 42.

10 A. M., Dziady..., s.1 w.469-71

11 O zarazie wapiryzmu w: M/ Janion r. 1 Głosy

12 A. M., Dziady..., s.1 w.475-76

13 Tamże, s.1 w.479-80

14 Za: Marią Janion, Wampir. Biografia Symboliczna r.4 str.31-32, etc.

Cytat z:J. Delumeau, Strach w kulturze zachodu, str. 81-82

Pies despoty - Senator Nowosilcow

Dlaczego pies despoty?

Dlaczego "Pies despoty"?


Kwestia zwierzęcości bohatera ma istotne znaczenie dla zrozumienia wymowy dzieła. Mickiewicz nieprzypadkowo odmawia Nowosilcowowi ludzkiej duszy, sprowadza go do rzędu psów, by ukazać go jako niegodnego możliwości zbawienia.

We wstępie do dramatu Mickiewicz pisze o „instynktownej i zwierzęcej nienawiści” Nowosilcowa i rządu rosyjskiego do narodu polskiego. Czytamy tam, że Senator niczym Herod urządza rzeź niewiniątek: Systematyczny Nowosilcow wziął naprzód na męki dzieci i młodzież, aby nadzieje przyszłych pokoleń w samym zarodzie wytępić. Założył główną kwaterę katostwa w Wilnie.

W scenie I osadzeni w więzieniu filomaci i filareci nie wiedzą, o co są oskarżeni, jaki jest powód śledztwa. Domyślają się, że:

Powód — że Nowosilcow przybył tu z Warszawy.

Znasz zapewne charakter pana Senatora.

Wiesz, że już był w niełasce u imperatora,

Że zysk dawniejszych łupiestw przepił i roztrwonił,

Stracił u kupców kredyt i ostatkiem gonił.

Bo pomimo największych starań i zabiegów

Nie może w Polsce spisku żadnego wyśledzić;

Więc postanowił świeży kraj, Litwę, nawiedzić,

I tu przeniósł się z całym głównym sztabem szpiegów.

Żeby zaś mógł bezkarnie po Litwie plądrować

I na nowo się w łaskę samodzierżcy wkręcić,

Musi z towarzystw naszych wielką rzecz wysnuwać

I nowych wiele ofiar carowi poświęcić.

Po raz pierwszy widzimy samego Nowosilcowa, kiedy pijany leży w swoim łóżku i ma widzenie. Jakże to inne Widzenie od ukazanych w scenach poprzednich Widzenia Ewy i Widzenia Księdza Piotra! Tamte miały religijny, niemal mistyczny charakter. To ma znamiona diaboliczne.

O duszę Nowosilcowa nie toczy się walka pomiędzy piekłem i niebem, jak to było w przypadku Konrada. Choć zgodnie z chrześcijańską doktryną każdy ma szansę na nawrócenie i tego obawia się szatan, poeta chce, by na Senatora wyrok już zapadł. Jak pisze badacz, sen Senatora „już nad nim zawiesza pewność kary piekielnej” a badaczka dzieł Mickiewicza dodaje, że diabły „już go nie kuszą, bo nie ma potrzeby”. Autor nie dopuszcza, by Nowosilcow dostąpił zbawienia, dlatego pozbawia go opieki aniołów, a złym duchom nie pozwala „płoszyć zwierzyny”:

Belzebub:

Jak ujrzy noc i żar,

Srogość i mnogość kar

Zlęknie się naszych scen;

Przypomni jutro sen,

Może poprawić się,

Jeszcze daleko zgon. (sc. VI, w. 15-20).

W scenie tej dusza Senatora okazuje się „złym psiskiem” (sc. VI, w. 91), a w scenie balu Bestużew mówić o nim będzie jako psie z psiarni cesarza:

„Cesarz ma u nas liczne psiarnie,

Cóż, że ten zdechnie pies” (sc. VIII, w. 493-494).

W dramacie Mickiewicza dokonuje się odczłowieczanie Nowosilcowa, pozbawianie go wymiaru duchowego po to, by odebrać mu szansę na zbawienie. Mickiewicz chce niejako, by potępienie Senatora było pewne i nieodwracalne. Nie mogąc go uśmiercić, uzasadnia brak kary doczesnej, odwołując się do paraboli o „Aniele i pustelniku”, znanej także jako legenda o „Dziwnych sądach Bożych”. Nie tyle bowiem chodzi o odroczenie w czasie kary dla najciężej winnych, ile o pewność ich potępienia. W rozmowie Senatora z księdzem o władzy, ten ostatni powie:

„Bóg czasem daje władzę w ręce złego ducha” (sc. VIII, w. 293).

Bóg zatem dopuszcza władzę szatana, cara i Nowosilcowa, mając w tym swój cel. Zgodnie z przesłaniem legendy, Bóg dozwala na powodzenie grzesznika dlatego, by mu w ten sposób odebrać możność nagrody przyszłej. Ceną powodzenia w życiu ziemskim jest potępienie w życiu przyszłym. Podczas gdy Doktor i Bajkow zostają ukarani nagle, Senator ma czas, lecz – znudzonego co najwyżej ostrzeżeniem danym w parabolach – czeka potępienie tyleż z powodu występków, ile wskutek lekceważenia Boga.