Want to make creations as awesome as this one?

No description

Transcript

argument

na tropachkontekstów

Poniżej znajdziesz odpowiedź:

Czego szukamy?Czym jest kontekst?

Czym jest kontekst i jaka jest jego funkcja?Wnauceoliteraturze tozespółodniesieńniezbędnychdozrozumieniajakiegośdziełaliterackiego.Wzależnościodszko-łymetodologicznejkontekstemmożebyćtradycjaliterackaalbozjawiskapozaliterackie(filozoficzne,estetyczne...).

Możemywyróżnićdwiepodstawowefunkcjekontekstu:1.służyinterpretacji,pomagazrozumiećsensdzie-ła,2.poszerzaproblematykędzieła,odsyładoświatapozautworem.

Kontekst funkcjonalny

Jeśli zastanawiasz się czy Twój kontekst jest funkcjonalny, odpowiedz na pytania:- celowy-przydatny do omówienia utworu w szerszej perspektywie-trafny- pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie- wspiera, rozwija sformułowaną refleksjęZapamiętaj, że funkcjonalny kontekst nie może być wyłącznie przywołaniem informacji lub wydarzenia. Streszczenie utworu literackiego lub wątku również nie jest kontekstem.

HistorycznoliterackiLiterackiBiograficznyKulturowyReligijnyMitologicznyBiblijnyHistorycznyFilozoficznyPolityczny

Typy kontekstów

Przykład

"Raskolnikow wierzy w słuszność popełnionej zbrodni, twierdzi, że to jednostkowe poświęcenie uratuje wiele istnień. Wydaje się, że Raskolnikow broni siebie jako jednostki, w jego postawie odbija się filozofia Maxa Strinera - zwolennika skrajnego indywidualizmu, a także poglądy Kanta, oddzielającego moralność od etyki. Raskolnikow nie widzi moralnego zła w swoim czynie."

Wyliczanie

Ćwiczenia w dobieraniu kontekstów - Antygona

Sofokles,AntygonaKREONLecz ty, co głowę tak skłaniasz ku ziemi,Mów, czy to prawda, czy donos kłamliwy?ANTYGONAJam to spełniła, zaprzeczyć nie myślę.KREONdo STRAŻNIKATy więc się wynoś, gdzie ci się podoba,Wolny od winy i ciężkich podejrzeń.STRAŻNIK odchodziA ty odpowiedz mi teraz w dwóch słowach,Czyżeś wiedziała o moim zakazie?ANTYGONAWiedziałam dobrze. Wszakże nie był tajny.KREONI śmiałaś wbrew tym stanowieniom działać?ANTYGONAPrzecież nie Jowisz obwieścił to prawo,Ni wola Diki, podziemnych bóstw siostry,Taką ród ludzki związała ustawą.A nie mniemałam, by ukaz twój ostryTyle miał wagi i siły w człowieku,Aby mógł łamać święte prawa boże,Które są wieczne i trwają od wieku,Że ich początku nikt zbadać nie może.Ja więc nie chciałam ulęknąć się człekaI za złamanie praw tych kiedyś bogomZdawać tam sprawę. Bom śmierci ja pewnaNawet bez twego ukazu;a jeśliWcześniej śmierć przyjdzie, za zysk to poczytam.Bo komu przyszło żyć wśród nieszczęść tylu,Jakże by w śmierci zysku nie dopatrzył?Tak więc nie mierzi mnie śmierci ta groźba,Lecz mierziłoby mnie braterskie ciałoNiepogrzebane. Tak, śmierć mnie nie straszy,A jeśli głupio działać ci się zdaję,Niech mój nierozum za nierozum staje.CHÓRKrnąbrne po krnąbrnym dziewczyna ma ojcuObejście, grozie nie ustąpi łatwo.KREONLecz wiedz, że często zamysły zbyt hardeSpadają nisko, że często się widzi,Jako żelazo najtwardsze wśród ogniaGnie się i mimo swej twardości pęka;Wiem też, że drobne wędzidło rumakiDzikie poskramia. Bo tym nieprzystojnaWyniosłość,którzy u innych w niewoli.Dziewka ta jedną splamiła się winąRozkazy dane obchodząc i łamiąc,Teraz przed drugim nie sroma się gwałtem,Z czynu się chełpi i nadto urąga.Lecz nie ja mężem, lecz ona by była,Gdyby postępek ten jej uszedł płazem.https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/antygona.html [dostęp: 11.06.2021].

1. Znajdź w internecie informacje dotyczące wierzeń starożytnych Greków. Co było gwarancją spokoju duszy?2. Wskaż związek pomiędzy utworem a mitem o Labdakidach.3. Jaka koncepcja ludzkiego losu pojawia się w dramacie?4. Przedstaw konflikt racji na podstawie załączonego fragmentu oraz całości dramatu.5. Jakie motywy literackie pojawiają się w utworze?6. Wskaż inne teksty kultury podejmujące podobną problematykę.7. Dla ambitnych: Obejrzyj film pt.: "Zabicie świętego jelenia".Wskaż podobieństwa pomiędzy filmem a dramatem Sofoklesa.

Ćwiczenia w dobieraniu kontekstów

1. Z jakiej epoki pochodzi utwór?2. Jak w tej epoce charakteryzowano śmierć?3. Jakie czynniki wpływały na sposób postrzegania tego zjawiska?4. Wskaż na podstawie wybranych obrazów średniowiecznych cechy śmierci.5. Jaka konwencja estetyczna pojawia się w utworze?6. Wskaż inne teksty kultury, w których pojawia się podobna wizja śmierci.

Dialog Mistrza Polikarpa ze ŚmierciąPolikarpus, tak wezwany,Mędrzec wieliki, mistrz wybrany,Prosił Boga o to prawie,By uźrzał śmierć w jej postawie.Gdy się moglił Bogu wiele,Ostał wszech ludzi w kościele,Uźrzał człowieka nagiego,Przyrodzenia niewieściego,Obraza wielmi skaradego,Łoktuszą przepasanego.Chuda, blada, żołte liceŁszczy się jako miednica;Upadł ci jej koniec nosa,Z oczu płynie krwawa rosa;Przewiązała głowę chustąJako samojedź krzywousta;Nie było warg u jej gęby,Poziewając skrżyta zęby;Miece oczy zawracając,Groźną kosę w ręku mając;Goła głowa, przykra mowa,Ze wszech stron skarada postawa –Wypięła żebra i kości,Groźno siecze przez lutości.Mistrz widząc obraz skarady,Żołte oczy, żywot blady,Groźno się tego przelęknął,Padł na ziemię, eże stęknął.[...]

Pieśń o Rolandzie

Roland czuje, że śmierć jest blisko. Uszami mózg mu się wylewa. Modli się do Boga za swoich parów6, aby ichprzyjął do nieba; następnie prosi anioła Gabriela za samego siebie. Bierze róg, iżby mu nikt nie robił wyrzutu, i drugąręką swój miecz zwany Durendalem. Nieco dalej niż na strzelanie z kuszy idzie ku Hiszpanii przez pole. Wstępuje nawzgórek. Tam, pod pięknymdrzewem, są cztery głazy z marmuru. Na zielonej trawie upada na wznak. Omdlewa, śmierćjego się zbliża.(...)Wysokie są góry i drzewa wysokie. Są tam cztery głazy marmurowe, błyszczące. Na zielonej trawie hrabia Rolandomdlewa. Owo czyha nań Saracen, który udał martwego i leży wśród innych, pomazawszy krwią swoją twarz i ciało.Prostuje się, wstaje, nadbiega. Był piękny i silny, i mężny też wielce; i w pysze swojej popełnił szaleństwo, od któregozginie; chwyta się Rolanda i chwyta jego broń, i powiada jedno słowo: "Zwyciężony jest siostrzan Karola! Zaniosę jegomiecz do Arabii!" Kiedy go ciągnął, hrabia odzyskał nieco zmysły. (...)Roland czuje, że on mu bierze jego miecz. Otwiera oczy i mówi tylko tyle: "Zda mi się, żeś ty nie nasz". Trzymałróg, którego nie chciał porzucić. Uderza go rogiem w hełm zdobnykamieniami, okładany złotem; łamie stal i czaszkę, ikości, wysadza mu z głowy oczy i u stóp swoich wali go trupem. Po czym powiada: "Poganinie, synu niewolnika, jak tysię ośmieliłeś dotknąć mnie, słusznie albo nie? Kto o tym usłyszy, będzie cię miał za szaleńca! Oto pękł mój róg, złoto ikryształ odpadły!" (...)Roland uderzył mieczem o krzemień! Walił nim więcej, niżbym zdołał powiedzieć. Miecz zgrzyta, nie pryska ani sięnie łamie. Odskakuje ku niebu. Kiedy hrabia widzi, że go nie złamie, żałuje go wduszy bardzo łagodnie: "Ha! Durendalu,jakiś ty piękny i święty! Twoja złota gałka pełna jest relikwij: ząb świętego Piotra, krew świętego Bazylego i włosywielebnego świętego Dionizego, strzęp szaty Najświętszej Panny. Nie godzi się, by poganie cię posiedli; chrześcijaniepowinni pełnić twoją służbę. Obyś nigdy nie dostał się w ręce tchórza! Tobą zdobyłem tyle szerokich ziem, które dzierżyKarol, cesarz siwobrody; przez ciebie jest potężny i bogaty."(... )Roland czuje, że śmierć go bierze całego: z głowy zstępuje do serca. Biegnie rycerz pędem pod sosnę7, położył się nazielonej murawie, twarzą do ziemi8. Pod siebie kładzie swój miecz i róg9. Obrócił głowę ku zgrai pogan; tak czyni chcąc,aby Karol powiedział i wszyscy jego ludzie, że umarł jako zwycięzca i jako zacny hrabia. Raz po raz słabnącą rękąu derza się w piersi. Za grzechy swoje wyciąga ku Bogu swoją rękawicę10.(...)Roland czuje, że dobiegł już kresu. Leży na stromym pagórku twarzą ku Hiszpanii. Jedną ręką bije się w pierś: "Boże,przez twoją łaskę,mea culpa11; za moje grzechy, wielkie i małe, jakie popełniłem od godziny urodzenia się aż do dnia, wktórym oto poległem!" Wyciągnął do Boga prawą rękawicę16. Aniołowie z nieba zstępują ku niemu. (...)Hrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanii obrócił twarz. Wiele rzeczy przychodzi mu na pamięć; tyle ziem, którezdobyłdzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego pan, który go wychował. Płacze i wzdycha, niemoże się wstrzymać. Ale nie chce przepomnieć siebie samego; bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: "PrawdziwyOjcze, któryś nigdy nie skłamał, ty, któryś przywołał świętego Łazarza spośród umarłych, ty, któryś ocalił Danielaspomiędzy lwów, ocal mój ą duszę od wszystkich niebezpieczeństw za grzechy, którem popełnił w życiu!" OfiarowałBogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami .http://matecznik.npr.pl/lektury1/roland_fragm.pdf:

1. Podaj argument, który udowodni tezę, że "Pieśń o Rolandzie" odwołuje się do wydarzeń historycznych.2. Która ze średniowiecznych filozofii wpłynęła na ukształtowanie wizerunku rycerza?3. Wskaż podobieństwa pomiędzy obrazem śmierci Rolanda i Chrystusa.4. Wskaż 5 cech wspólnych Rolanda i Hektora.5. Wskaż podobieństwa i różnice pomiędzy Rolandem a innym, znanym Ci rycerzem z przestrzeni literatury bądź filmu.

Boska komedia

PIEKŁO (PIEŚŃ III)„Przeze mnie droga w miasto utrapienia,Przeze mnie droga w wiekuiste męki,Przeze mnie droga w naród zatracenia.Jam dzieło wielkiej, sprawiedliwej ręki.Wzniosła mię z gruntu Potęga wszechwłodna,Mądrość najwyższa, Miłość pierworodna1;Starsze ode mnie twory nie istnieją,Chyba wieczyste – a jam niepożyta!Ty, który wchodzisz, żegnaj się z nadzieją...”.Na odrzwiach bramy ten się napis czyta,O treści memu duchowi kryjomej.„Mistrzu – szepnąłem – z tych słów groza świta!”A on mi na to, jak człowiek świadomy:„Tu oczyść serce podłością zatrute,Tu zabij w sobie wszelki strach znikomy.Do miejsc my przyszli, gdzie czynią pokutęOwi, com mówił, boleści dziedzice,Duchy ze skarbu poznania wyzute.”Dłoń mi na dłoni położył i liceUkazał jasne, duchem natchnął śmiałem,Po czym wprowadził w głębin tajemnice.Stamtąd westchnienia, płacz, lament chorałem1Biły o próżni bezgwiezdnej tajniki:Więc już na progu stojąc, zapłakałem.Okropne gwary, przeliczne języki,Jęk bólu, wycia, to ostre, to bledsze,I rąk klaskania, i gniewu okrzykiCzyniły wrzawę, na czarne powietrzeLecącą wiru wieczystymi skręty,Jak piasek, gdy się z huraganem zetrze.(...)Więc zrozumiałem, że tu śmierć zawlekaI tłoczy razem owe podłe sotnie,Których Bóg i czart równo się wyrzeka.Nędznym, co w świecie żyli nieżywotnie,Rój os i przykra kąsa ciało mszyca;Jęczą, gdy ból im do żywego dotnie.

1. W których wcześniejszych poznanych przez Ciebie utworach pojawiła się wizja zaświatów?2. Wskaż związek wizji zaświatów ze światopoglądem średniowiecza.3. Na podstawie załączonego fragmentu Boskiej komedii scharakteryzuj wizję piekła.4. Wskaż dwa współczesne utwory, które ukazują podobną wizję krainy piekielnej.5. Wyszukaj w internecie informacje na temat biografii Dantego. Znajdź w Boskiej Komedii aluzje biograficzne i je objaśnij.6. Przyjrzyj się obrazowi H. Bosha (źródło: Wikipedia), znajdź podobieństwa w sposobie ukazania inferalnej przestrzeni.

Bogurodzica

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławienaMaryja,U twego syna Gospodzinamatko zwolena, Maryja!Zyszczy nam, spuści nam.Kyrieleison.Twego dziela Krzciciela, bożycze,Usłysz głosy, napełni myśliczłowiecze.Słysz modlitwe, jąż nosimy,Oddać raczy, jegoż prosimy:A na świecie zbożnypobyt,Po żywocie rajski przebyt.Kyrieleison.

1. Jakie wartości były istotne dla ludzi średniowiecza?2. Przeczytaj tekst Bogurodzicy załączony w prezentacji. Przetłumacz utwór na język współczesny. Wykorzystaj przypisy.3. Jaki gatunek reprezentuje Bogurodzica?4. Wskaż, odwołując się do utworu, cechy gatunkowe na przykładzie.5. Do jakiej filozofii odwołuje się utwór?6. Przypomnij sobie cechy stylów dominujące w średniowieczu, do którego z nich odwołuje się Bogurodzica?7. Znajdź w internecie informacje dotyczące motywu deesis. Wskaż związek z utworem.8. Jakie funkcje w kulturze pełni Bogurodzica?9. Znajdź utwory, w których pojawiają się nawiązania do utworu.

TREN X

TREN XOrszulo moja wdzięczna, gdzieś mi się podziała?W którą stronę, w którąś się krainę udała?Czyś ty nad wszytki nieba wysoko wniesionaI tam w liczbę aniołków małych policzona?Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szczęśliweWyspy zaprowadzona?Czy cię przez teskliweCharon jeziora wiezie i napawa zdrojemNiepomnym4,że ty nie wiesz nic o płaczu mojem?Czy, człowieka zrzuciwszy i myśli dziewicze,Wzięłaś na się postawę i piórka słowicze?Czyli się w czyścu czyścisz, jesli z strony ciałaJakakolwiek zmazeczka na tobie została?Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była,Niżeś się na mą ciężką żałość urodziła?Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości5,A nie możesz li6w onej dawnej swej całości,Pociesz mię, jako możesz, a staw się przede mnąLubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną7!

1. Udowodnij związek biografii Kochanowskiego z genezą "Trenów".2. Znajdź informacje dotyczące pochodzenia motywu UBI SUNT. W jakich innych utworach się pojawia? Co oznacza? Gdzie w Trenie X występuje?3. Wymień wizje zaświatów, występujące w utworze. Do jakich systemów filozoficznych i religijnych odnosi się autor?4. Wskaż dwa inne teksty kultury, w których pojawia się wizja zaświatów.

Makbet

1. Jakie wydarzenia miały miejsce przed wskazaną sceną?2. Makbet odwołuje się do znanego motywu. Wskaż źródło toposu i jego znaczenie, w kontekście decyzji podejmowanych przez Makbeta.3. W jakiej filozofii swoje źródło ma ów motyw?4. Jaki związek z wydarzeniami historycznymi ma fabuła Makbeta? Czym inspirował się Szekspir pisząc dramat?5. Wskaż innego władcę, który podobnie jak Makbet, dąży do zdobycia władzy.6. Wskaż i omów elementy średniowiecznego światopoglądu, które występują w dramacie.

MAKBETPrawiem zapomniał, jak smakuje trwoga.Minęły czasy, w których moje zmysłyDrętwiały we mnie na lada krzyk nocny,Gdy moje włosy na okropną powieśćWstawały wszystkie, jak gdyby żyjące.Lecz nasyciłem się okropnościami,A strach tak z moją pobratał się myślą,Że nic nie może drżenia we mnie zbudzić.Dlaczego płaczą?SEYTONKrólowa umarła.MAKBETPóźniej jej trochę należało umrzeć;Na słowa takie czas jeszcze nie przyszedł.Jutro po jutrze i po jutrze jutro,Wolnym się krokiem od dnia do dnia czołga,Aż do ostatniej wszech czasów sylaby,A wszystkie wczoraj nasze przyświecałyGłupcom na drodze do prochów mogiły.Zgaśnij, o zgaśnij świeco krótkotrwała!To życie tylko cieniem jest przelotnym,Nędznym aktorem, co przez swą godzinęNa scenie świata pawi się i puszy,I milknie potem; to opowiadanaZ krzykiem i furią powieść przez idiotę,Nic nie znacząca.Wchodzi Posłaniec.Przynosisz mi wieści?Więc mów, a krótko!POSŁANIECŁaskawy mój królu,Chciałbym powiedzieć, com z pewnością widział,Lecz nie wiem, jak to zrobić.MAKBETSpróbuj jednak.POSŁANIECStojąc na czatach, gdy z wierzchołka góryKu Birnam oczy moje obróciłem,Aż mi się zdało, las począł się ruszać. —

Hamlet

Hamlet; Być albo nie być (wiersz klasyka) William Shakespeare Być albo nie być- oto jest pytanie.Kto postępuje godniej: ten, kto bierniestoi pod gradem zajadłych strzał losu,Czy ten, kto stawia opór morzu nieszczęśćI w walce kładzie im kres?Umrzeć- usnąć- i nic poza tym- i przyjąć,że śmierć uśmierza boleść serca i tysiąceTych wstrząsów, które dostają się ciałuW spadku natury. O tak, taki koniecByłby czymś upragnionym. Umrzeć- usnąć-Spać- i śnić może? Ha, tu się pojawiaPrzeszkoda: jakie mogą nas nawiedzaćSny w drzemce śmierci, gdy ścichnie za namiDoczesny zamęt? Niepewni, wolimyWstrzymać tę chwilę. I z tych chwil urastaDługie, potulnie przecierpiane życie.Bo gdyby nie ten wzgląd, którz by chciał znosićTo, czym nas chłoszcze i znieważa czas:Gwałty ciemiężców, nadętość pyszałków,Męki wzgardzonych uczuć, opieszałośćPrawa, bezczelność władzy i kopniaki,Którymi byle zero upokarzaCierpliwą wartość? Któż by się z tym godził,Gdyby był w stanie przekreślić rachunkiNagim sztyletem? Któż by dźwigał brzemięŻycia, stękając i spływając potem,Gdyby nam woli nie zbijała z tropuObawa przed tym, co będzie po śmierci,Przed nieobecną w atlasach krainą,Skąd żaden jeszcze odkrywca nie wrócił,I gdyby lęk ten nie kazał nam raczejZnosić zło znane niż rzucać się w nowe?Tak to świadomość czyni nas tchórzamiI naturalne rumieńce porywuNamysł rozcieńcza w chorbliwą bladość,A naszym ważkim i szczytnym zamiaromRefleksja plącze szyki, zanim któryśZdąży przerodzić się w czyn.

1. W jakiej epoce powstał "Hamlet"?2. Jaka koncepcja ludzkiego losu dominowała w tej epoce?3. Przeczytaj zamieszczony monolog Hamleta.4. Jak Hamlet ocenia ludzkie życie?5. Jaki jest stosunek Hamleta do ludzkiego rozumu?6. Czy zaprezentowana przez Szekspira wizja człowieka jest spójna z założeniami epoki, w której powstał utwór, czy sytuuje się w opozycji do tych założeń?7. Przeczytaj w internecie wiersz Herberta pt. "Tren Fortynbrasa". Zwróć uwagę na to, jakie postawy reprezentują bohaterowie (Hamlet i Fortynbras).8. Zwróć uwagę na tytuł wiersza. Co tekst Herberta ma wspólnego z tradycją trenologiczną?

Vanitas w sztuce

1. Zapoznaj się z prezentacją.2. W jaki sposób ludzie baroku postrzegali dobra doczesne i otaczający ich świat?3. Poszukaj informacji na temat filozofii baroku. Który z filozofów najpełniej odzwierciedlał Twoim zdaniem nastroje epoki?4. Przetłumacz i zinterpretuj łaciński zwrot, który pojawia się w prezentacji. Wskaż jego źródło.5. W jakiej wcześniejszej epoce pojawiał się motyw vanitas? Wskaż przykład.6. Wymień alegorie przemijania.7. Obejrzyj teledysk Johnego Casha, znajdź tłumaczenie słów piosenki.8. Wskaż związki pomiędzy filozofią i estetyką baroku a teledyskiem.

Varia

CASE CLOSED

Do zobaczenia!