Want to make creations as awesome as this one?

Transcript

Zmysły powonienia, smaku i dotyku.

Biologia klasa VII

temat

cele lekcji

1. Dowiesz się gdzie są zlokalizowane receptory zmysłu powonienia i zmysłu smaku.

2. Poznasz rolę zmysłów smaku, powonienia i dotyku.

3. Określisz jakie receptory znajdują się w skórze.

zadanie

Zanim przystąpisz do pracy z prezentacja:1. Zapisz temat w zeszycie: Zmysł powonienia, smaku i dotyku.2. Pod tematem zapisz zagadnienia do lekcji:- rozmieszczenie komórek węchowych- znaczenie węchu, smaku i dotyku- kubki smakowe narządem smaku- różnorodność bodźców odbieranych przez skórę3. Przeczytaj temat z podręcznika str. 208 -210.

Funkcje zmysłów

Każdy zmysł pełni w organizmie określoną funkcję.

Przypomnijmy sobie

Co to jest zmysł?

Zmysł jest to zdolność odbierania bodźców ze środowiska. Na każdy ze zmysłów składają się odpowiednie narządy zmysłów, w których najważniejszą rolę odgrywają receptory.

WZROK I SŁUCH

WĘCH, SMAK I DOTYK

Wzrok i słuch służą do odbierania wrażeń dochodzących z większej odległości.

Węch, smak i dotyk - służą do odbierania bodźców z najbliższego otoczenia;Węch i smak odpowiadają za odbiór bodźców chemicznych, a przede wszystkim za ocenę pożywienia (stwierdzenie, czy nadaje się do jedzenia).Więcej znacznie funkcji pełni zmysł dotyku. Dzięki niemu wiemy np. że czegoś dotykamy, a także potrafimy rozpoznać fakturę tego przedmiotu.

Och, ten zapach - zmysł powonienia, węch

Receptorami służącymi do odbierania zapachów są komórki węchowe, znajdują się w jamie nosowej. Cząsteczki związków chemicznych unoszące się w powietrzu dostają się do nosa wraz z wdychanym powietrzem i pobudzają komórki nerwowe do wysyłania impulsów nerwowych.

Info

- Komórki węchowe są bardzo wrażliwe - potrafią wykryć nawet najmniejszą obecność substancji chemicznej.- Narząd węchu razem ze zmysłem smaku umożliwia ocenę potrawy jako smaczną lub nie.- Kiedy jesteśmy chorzy (np. mamy katar) może się nam wydawać, że dana potrawa smakuje inaczej.- Zmysł powonienia, ostrzega nas przed substancjami żrącymi (w powietrzu lub w pożywieniu)

Położenie komórek węchowych

Komórki węchowe leżą w górnej części jamy nosowej, dzięki temu najlepiej odczuwamy zapachy, gdy głęboko wciagniemy powietrze. Wtedy więcej znajdujacych się w nim cząsteczek substancji dociera do receptorów.

zadanie

Opuszka węchowa jest narządem interpretującym bodźce, rozpoznawane przez nabłonek węchowy jako zapachy. Umożliwia ona człowiekowi rozróżnienie tysięcy różnych zapachów. Od opuszki węchowej impulsy nerwowe są przekazywane włóknami nerwowymi do ośrodków węchowych w płacie skroniowym.

Receptory węchu są wyspecjalizowanymi komórkami zmysłowymi, które odpowiadają za wykrywanie cząsteczek zapachowych. Znajdują się w błonie śluzowej górnej części jamy nosowej. Pobudzenie receptorów węchowych jest pierwszym etapem przewodzenia sygnału nerwowego do mózgu.

Zapisz do zeszytu notatkę: Receptorami odbierającymi zapachy (narządem węchu) są komórki węchowe, które zlokalizowane są w górnej części jamy nosowej. Wraz ze zmysłem smaku węch pozwala nam odbierać skomplikowane wrażenia smakowe. U człowieka węch jest znacznie bardziej wrażliwy niż zmysł smaku. Receptory węchowe wykazują bardzo szybką adaptację i już po kilku minutach nawet bardzo nieprzyjemny zapach przestaje nam przeszkadzać. Do podstawowych zapachów zaliczamy: kwiatowy, owocowy, gnilny, żywiczny, korzenny, spalenizny.

Video

O zmyśle powonienia - trochę na wesoło

Mmm, mmm, pyszne - zmysł smaku

W obrębie podniebienia, gardła a szczególnie na jezyku znajdują się brodawki smakowe, zawierające setki kubków smakowych. W kubkach smakowych znajdują się komórki reagujące na substancje chemiczne, zawarte w naszych pokarmach.Komórki te wysyłają impulsy do mózgu, który interpretuje je jako wrażenia smakowe.

Budowa języka

Receptory smaków znajdują się w kubkach smakowych. Odbierają one bodźce chemiczne dostarczane przez substancje chemiczne rozpuszczone w wodzie. Dlatego też do pełnego odbioru smaku zjadanego pokarmu bardzo ważne jest jego zwilżenie śliną.

W kubkach smakowych występują komórki receptorowe zaopatrzone w mikrokosmki odbierające bodźce chemiczne. Do każdego kubka smakowego dochodzą włókna nerwowe.

Rodzaje brodawek i ich rozmieszczenie na języku

zadanie

Brodawki okolone – mają w zasadzie jedną funkcję, czyli odczuwania smaku. Są to pierwsze z brodawek posiadających kubki smakowe. Co ciekawe, otacza je rowek błony śluzowej, w dnie którego uchodzą małe surowicze gruczoły ślinowe Ebnera. Znajdują się one w tylnej części języka. Na całej powierzchni języka jest ich tylko od 7 do 12 i wszystkie są ułożone mniej więcej na granicy trzonu i nasady języka. Ich średnica wynosi około 2–3 mm.

Brodawki grzybowate są nieco większe i mniej liczne od brodawek nitkowatych i rozmieszczone pomiędzy nimi na powierzchni języka. Także one, dzięki obecności w nich kubków smakowych, odpowiadają za odbiór wrażeń smakowych; mają żywą czerwonawą barwę.

Brodawki nitkowate – jako jedyne pozbawione kubków smakowych. Występują na górnej powierzchni języka, na jego końcu i brzegach.

W boczno-tylnej części języka znajdują się brodawki liściaste. W nich również mają ujście gruczoły surowicze Ebnera. Te brodawki zarówno odbierają bodźce smakowe, jak i pełnią funkcję mechaniczną.

Zapisz notatkę do zeszytu dotyczącą smaku uzupełniając luki w tekście.Do odbierania wrażeń smakowych służy ........................ - narząd mięśniowy, na powierzchni którego znajdują się liczne ................................... smakowe z wgłębieniami zwanymi .................................. .............................. .Na języku znajdują się 4 rodzaje brodawek:1. ....................................2. ...................................3. ..................................4...................................W kubkach smakowych znajdują się właściwe komórki receptorowe - komórki smakowe.Kubki smakowe dostarczają informacji o 5 podstawowych smakach: słodkim, słonym, kwaśnym, gorzkim oraz umami.

Rodzaje smaków

Wyróżniamy pięć smaków: kwaśny, słony, słodki, gorzki i umami (smak kwasu glutaminowego). Smaki słodki, umami i lekko słony zachęcają do spożywania pokarmu, natomist smak gorzki i kwaśny pełnią funkcję ostrzegawczą i zniechęcają do spożycia np. nieświeżego pokarmu.

Info

zadanie

Na języku do niedawna wyróżniano miejsca odpowiedzialne na rozróżnianie poszczególnych smaków. Obecnie uważa się, że rozmieszczenie receptorów jest równomierne i nie można wskazać miejsc szczególni wyspecjalizowanych w rozróżnianiu konkretnych smaków. Różnice wrażliwości regionów języka i podniebienia na poszczególne smaki są niewielkie.

Kliknij, pobierz. Podpisz jakie smaki odczuwamy na zaznaczonych częściach języka. Wklej do zeszytu.

Video

Obejrzyj film

Współdziałanie węchu i smaku

Węch i smak to dwa ściśle ze sobą połączone zmysły. W obu przypadkach odbiór wrazeń opiera się na pobudzeniu chemoreceptorów przez substancje chemiczne. Zmysły węchu i smaku współdziałają również ze sobą w zakresie odbioru bodźców ze środowiska. Zapach pokarmu potęguje jego smak, może także zwiększać apetyt.

Jak chronić węch i smak?

Delikatnie szczotkuj język.

Zaszczep się przeciwko grypie.

1

2

Nie pal papierosów.

3

Ten zabieg pomaga w usunięciu kolonii bakterii zalegających pomiędzy brodawkami języka i otwiera dostęp do kubków smakowych. Szczotkowanie zmienia konsystencję i skład śliny (pojawia się w niej więcej enzymu amylazy ślinowej, która wstępnie trawi pokarm w jamie ustnej, a tym samym przyczynia się do intensywniejszego odczuwania smaków)

Grypa i inne infekcje, takie jak: zapalenie zatok, gardła czy przeziębienie, upośledzają węch i smak. Dzieje się tak nie tylko za sprawą zatkanego nosa, lecz także z powodu wirusów niszczących receptory smakowe i węchowe.

Dym tytoniowy zawiera wiele składników, które uszkadzają nerw węchowy.

Boleśnie gorący temat - zmysł dotyku

Nawet pozbawieni pozostałych zmysłów moglibyśmy sporo dowiedzieć się o otoczeniu dzięki zmysłowi dotyku. Tysiące receptorów w skórze umożliwia nam rozpoznanie temperatury, powierzchni, odczuwanie ucisku i bólu. Niewidomy rękami czyta i dotykając, "widzi"

Skóra - narząd dotyku

Twoje oczy, uszy, nos i język zawierają wyspecjalizowane receptory, z kolei w skórze znajdujemy jedynie receptory ogólne, ale są one podzielone na kilka klas, z których każda odpowiada za inne wrażenie dotyku, od delikatnych muśnięć, poprzez uczucie nacisku i drgań, aż po bolesne doznania.

Info

zadanie

Za pomocą termoreceptorów odczuwamy temperaturę, na przykład upał w gorący, letni dzień.

Mechanoreceptory, odpowiedzialne są za odczuwanie nacisku i delikatnych dotknięć, na przykład przytulania, uścisku dłoni lub głaskania.

Dzięki receptorom bólu odczuwamy ból, na przykład z powodu przytrzaśnięcia palca drzwiami samochodu.

Wymienione trzy rodzaje receptorów ogólnych są rozmieszczone na całej powierzchni skóry, ale nierównomiernie. Z jednej strony pewnych rodzajów komórek receptorowych jest więcej niż innych (jak choćby przewaga receptorów bólu nad termoreceptorami), a z drugiej pewne fragmenty ciała posiadają większe zagęszczenie receptorów niż inne. Typowy przykład: w czubkach palców znajduje się znacznie więcej receptorów niż na powierzchni pleców.

Określ, jakie znaczenie dla organizmu mają receptory bólu zlokalizowane w skórze. Zapisz w zeszycie!!!Wykonaj zadania 1,2 i 3 w zeszycie ćwiczeń str. 103

Jest to alfabet dla ludzi niewidomych stworzony przez Louisa Braille'a. Niewidomi, posiadają wrażliwe opuszki palców. Wykorzystują tą umiejętność do czytania. Przesuwając palcami po stronie, wyczuwają wypukłe punkty i rozpoznają poszczególne literki.

Alfabet Braille'a

Ciekawostki

Zapamiętywanie

Pamięć zapachów

Śpiące receptory

Znaczenie zapachu

Utrata zmysłów

U każdego dorosłego człowieka wzrok odpowiada za ponad 80% przyswajanych informacji. Zapamiętywanie jest dużo łatwiejsze, kiedy patrzymy na zapisaną kartkę niż wtedy, kiedy po prostu słuchamy drugiej osoby.

Najdłużej w naszej pamięci pozostają wspomnienia odbierane przez zmysł... węchu. Jeżeli masz ulubione wspomnienie z dzieciństwa, z pewnością wiąże się ono z zapachem ulubionego ciasta czy obiadu u babci.

Podczas snu nie możemy rozpoznawać zapachów - po zaśnięciu receptory węchowe zostają "zawieszone". Wrażenia węchowe odczuwane podczas snu mogą być silnie przywoływanymi wspomnieniami i sugestiami wywieranymi na umysł śpiąco.

Okazuje się, że to, jak jedzenie smakuje, nie ma aż tak dużego znaczenia jak to, jak pachnie. Kubki smakowe rozróżniają tylko pięć smaków - słony, słodki, gorzki, kwaśny i umami. To jednak niewiele wobec ilości rozpoznawanych przez człowieka zapachów. Dlatego aż 80% wrażeń przy jedzeniu powstaje w rzeczywistości dzięki węchowi. To także wyjaśnia, dlaczego podczas kataru wszystko smakuje gorzej.

• Ageuzja to utrata zmysłu smaku• Anosmia to utrata zmysłu węchu

Dziękuję za uwagę!