Want to make creations as awesome as this one?

No description

Transcript

Przygotowała: Anna Stasiak

Latarnik - cykl lekcji

CYKL LEKCJI:

* FILM + TEKST LEKTURY1. Wśród przeciwności losu. Dzieje Skawińskiego.2. Na wyspie szczęśliwej. Pobyt Skawińskiego w latarni.3. Ojczyzna w książce zamknięta. Przebudzenie Skawińskiego. 4. "Latarnik" - arcydzieło kompozycji.! Usystematyzuj zdobytą wiedzę.

Klikaj w numer tematu, który masz danego dnia opracować

Tekst lektury

"Latarnik" w reżyserii Zygmunta Skoniecznego (1977 rok)

Back

Lekcja 1Temat: Wśród przeciwności losu. Dzieje Skawińskiego.

Poznaj autora

Henryk Sienkiewicz (1846 –1916) – jeden z najbardziej znanych na świecie polskich pisarzy. Wywodził się z ubogiej rodziny ziemiańskiej. Już podczas studiów w Warszawie zainteresował się publicystyką i zaczął pisać artykuły prasowe pod pseudonimem Litwos. W wieku trzydziestu lat wyjechał do Stanów Zjednoczonych jako korespondent. Jego nowele (Latarnik, Sachem, Janko Muzykant) przyczyniły się do rozkwitu tego gatunku w literaturze polskiej XIX wieku. Kolejne lata upłynęły Sienkiewiczowi na podróżach. Zwiedził Konstantynopol, Ateny, Rzym, pojechał do Afryki (ślady tej podróży znaleźć można w Listach z Afryki oraz w powieści dla młodzieży pt. W pustyni i w puszczy).Sławę i popularność przyniosły Sienkiewiczowi – drukowane początkowo w odcinkach na łamach prasy – powieści historyczne. Przywoływał w nich dramatyczne, ale i pełne bohaterstwa wydarzenia z historii narodu polskiego, ciekawą fabułę łączył z szeroko rozbudowanym tłem historycznym, sięgał do zakorzenionych w naszej kulturze wzorców osobowych. Trylogia (cykl trzech powieści: Ogniem i mieczem, Potop, Pan Wołodyjowski) ukazuje dzieje Polski w XVII wieku: wojny z Kozakami, najazd szwedzki oraz wojny z Turcją zakończone zwycięstwem wojsk polskich pod wodzą hetmana Jana Sobieskiego. Krzyżacy natomiast przenoszą czytelników w czasy zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem. Powieści historyczne, pisane przez Henryka Sienkiewicza „dla pokrzepienia serc” Polaków pod zaborami, stały się dla wielu późniejszych pokoleń literacką lekcją patriotyzmu. Największym zagranicznym sukcesem pisarza była powieść Quo vadis, przedstawiająca dramatyczne dzieje pierwszych chrześcijan w Rzymie za panowania cesarza Nerona. W 1900 roku uroczyście obchodzono jubileusz pracy twórczej pisarza – otrzymał wtedy dworek w Oblęgorku koło Kielc, gdzie dzisiaj znajduje się jego muzeum. W 1905 roku Henryk Sienkiewicz został, jako pierwszy z Polaków, uhonorowany za swoją twórczość literacką Nagrodą Nobla. W przemówieniu okolicznościowym powiedział wtedy o Polsce: „Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać!”. Sienkiewicz nie doczekał odzyskania niepodległości, zmarł w Szwajcarii w 1916 roku. Osiem lat później prochy pisarza sprowadzono do kraju i złożono w katedrze św. Jana w Warszawie.

Geneza "Latarnika"

W latach 70. XIX wieku HenrykSienkiewicz wyruszył zHeleną Modrzejewską iinnymi przyjaciółmi do Kalifornii, gdzie próbowali wspólnie prowadzić farmę – podobna podróż była czymś niezwyczajnym wtamtych czasach...

„Lecz gdyby ten sam ktoś przyszedł do mnie w lutym i rzekł mi, że przy końcu marca przejadę Niemcy, Francję, całą długość Anglii; że przepłynę na wiosnę burzliwy Atlantyk, a następnie jak ptak na skrzydłach przelecę niezmierzone przestrzenie wielkiej kolei od New Yorku do San Francisco i strząsnę proch z obuwia mego na brzegach Oceanu Spokojnego, temu odrzekłbym bez wahania: – Przyjacielu! [...] widzę, że zmysły twoje nie są z tego świata. [...]Człowiek, który wyjeżdża do Ameryki, jest jeszcze u nas rzadkością. [...] Mój dziad nieboszczyk, Panie świeć nad jego duszą, raz jeden tylko za dni swych był w Puławach, a raz w Królewcu, i miał o czym opowiadać przez całe życie”.

fragmenty

„Gazety nowojorskie doniosły o śmierci ziomka naszego, Siellawy, niegdyś obywatela gub. witebskiej. Poznałem go osobiście w czasie pobytu w Nowym Jorku, przeto mogę udzielić kilku szczegółów z jego życia i jeden psychologiczny. Śp. Siellawa (nie wiem, jakie miał imię chrzestne) był człowiek wysoko ukształcony, prawy i szlachetny. Miał wszakże jedną dziwną monomanię: wszędzie, gdziekolwiek przebywał, zdawało mu się, że go szpieguje, ściga i prześladuje jeden z rządów europejskich. Stąd też nigdzie nie mógł zagrzać na długo miejsca, a nawet z nikim utrzymać trwałych stosunków przyjaznych. Zdarzało się często, że po kilka miesięcy nie pokazywał się żadnemu z ziomków i zwykle nie wiedziano, gdzie mieszka. Gnany myślą, że go ścigają i prześladują, po opuszczeniu Europy (zdaje się w r. 1848) zwiedził Przylądek Dobrej Nadziei, Madagaskar, Australię, Amerykę Południową, Środkową i nareszcie Stany Zjednoczone.Powiadał mi nieraz, że za najszczęśliwsze chwile swojego życia uważa te parę lat. które przebył na międzymorzu Panama, spełniając obowiązek strażnika latarni morskiej przed portem Colon-Aspinwall. Obowiązkiem jego było o każdej szóstej godzinie zapalać lub gasić latarnię. Mieszkał o 10 mil od brzegu, sam jeden wśród morza na samotnej skale, której przez 26 miesięcy nie opuszczał. Co dwa tygodnie przywożono mu żywność (niekiedy żywe ptastwo lub barana, gdyż w tym klimacie mięso świeże pół dnia nie da się przechować). Raz mu przysłano pakę z gazetami i książkami polskimi – i to go wygnało z samotnego raju, w którym żył najszczęśliwszy, bez Ewy i węża, jak się sam wyrażał. W liczbie przysłanych książek była powieść Zygmunta Kaczkowskiego „Murdelio”. Otóż w pewien mglisty dzień Siellawa tak się zaczytał przy lampie w owej powieści, że wiecznym prawem zapomniał zapalić lampę latarnianą. To zmyliło z drogi jakiś okręt i o mało nie stało się powodem rozbicia. Zaskarżono strażnika i Siellawa stracił miejsce. Odtąd znienawidził książki, a każdego, którego podejrzewał o złe względem siebie zamiary, nazywał „Murdelio”. Przysłanie zaś książek przypisywał intrydze [caratu]. W Nowym Jorku pracował po aptekach. Cierpiąc bezsenność, używał morfiny czy innego jakiegoś niebezpiecznego lekarstwa i tym się podobno otruł. Dopiero w kilka dni po jego śmierci ziomkowie dowiedzieli się o tym i pośpieszyli pochować”. (J. Krzyżanowski, Henryk Sienkiewicz. Kalendarz życia i twórczości, Warszawa 1956, s. 88–89)

Julian Horain (polski korespondent „Tygodnika Ilustrowanego”, emigrant mieszkający w USA, przyjaciel H. Sienkiewicza),Listy z Kalifornii XIX, „Gazeta Polska”, 1877, nr 32

Czy zauważyłeś podobieństwa i różnice między historią Siellawy i Skawińskiego?

ŻOŁNIERZ

LATARNIK

EMIGRANT

Etapy życia Skawińskiego

Skawiński, - Polak, ok. 70 lat, tułacz

III. Latarnik • pracownik latarni morskiej w Aspinwall.

II. Tułacz, emigrant• kopacz złota w Australii; • poszukiwacz diamentów w Afryce;• strzelec rządowy w Indiach Wschodnich;• farmer w Kalifornii;• handlarz z dzikimi plemionami w Brazylii;• kowal w Helenie w Arkansas.• majtek na statku kursującym między Brazylią a Francją; • harpunnik na wielorybniku;• właściciel fabryki cygar w Hawanie.

I. Żołnierz • uczestnik powstania listopadowego na ziemiach polskich (1830–1831); • żołnierz hiszpańskiej wojny domowej, tzw. wojny karlistowskiej (1833–1840); • żołnierz biorący udział w walkach na ziemiach francuskich; • uczestnik powstania na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów (1848–1849); • uczestnik wojny secesyjnej w USA (1861–1865).

Miejscawspomniane w utworze

Węgry

Stany Zjednoczone

• Zatoka Moskitów• Panama (miasto)• Aspinwall (obecna nazwa: Colón – miasto u północnego wejścia do Kanału Panamskiego)

ziemie polskie

Hiszpania

Australia

Afryka

Indie

Brazylia

rzeka Amazonka

Hawana

Góry Skaliste

Jak myślisz, czemu może służyć takie nagromadzenie wydarzeń w życiorysie Skawińskiego?

Nagromadzenie wielu przeżyć i doświadczeń w życiorysie Skawińskiego czyni z niego postać symboliczną, zamykającą w sobie losy całej polskiej emigracji, zarówno żołnierzy obecnych na wielu frontach walki o niepodległość, jak i tułaczy poszukujących stabilizacji na obcej, często nieprzyjaznej ziemi. Dzieje Skawińskiego (brak imienia potęguje to wrażenie) mogą być odczytywane w wymiarze filozoficznym, egzystencjalnym, jako symbol życia człowieka, który doświadcza przeciwności losu, niestrudzenie próbuje pokonać trudności i poszukuje własnego miejsca w świecie.

Cechy charakteru, które pozwoliły bohaterowi przetrwać kolejne porażki:

Charakterystyka Skawińskiego

ufny, pełen nadziei, przekonany, że uda mu się osiągnąć cel

niezłomny, cierpliwy, niestrudzony, pracowity, wytrwale walczący z przeciwnościami losu

odważny, dzielny, mężny, nieustraszony, śmiały, podejmujący wyzwania

uczciwy, sprawiedliwy, otwarty, honorowy, mający poczucie godności, prawy

Cytaty pomagająe scharakteryzować głównego bohatera:

„Był to człowiek już stary, lat siedmiudziesiąt albo i więcej, ale czerstwy, wyprostowany, mający ruchy i postawę żołnierza. Włosy miał zupełnie białe, płeć spaloną, jak u Kreolów, ale sądząc z niebieskich oczu, nie należał do ludzi Południa. Twarz jego była przygnębiona i smutna, ale uczciwa”.

„Pracowity i uczciwy, nieraz dorabiał się grosza i zawsze tracił go wbrew wszelkim przewidywaniom i największej ostrożności”.

„Zdawało się natomiast, że prześladują go wszystkie cztery żywioły. Ci, co go znali, mówili, że nie ma szczęścia, i tym objaśniali wszystko”.

„Miał cierpliwość Indianina i wielką spokojną siłę oporu, jaka płynie z prawości serca. W swoim czasie na Węgrzech dostał kilkanaście pchnięć bagnetem, bo nie chciał chwycić za strzemię, które mu ukazywano jako środek ratunku, i krzyczeć: pardon. Tak samo nie poddawał się i nieszczęściu. Lazł pod górę tak pracowicie, jak mrówka. Zepchnięty sto razy, rozpoczynał spokojnie swoją podróż po raz setny pierwszy”.

„Cierpliwość jego poczynała być coraz podobniejsza do rezygnacji”.

„Stary ten żołnierz, opalony Bóg wie w jakich ogniach, zahartowany w biedach, bity i kuty, miał serce dziecka. W czasie epidemii na Kubie zapadł na nią dlatego, że oddał chorym wszystką swoją chininę, której miał znaczny zapas, nie zostawiwszy sobie ani grama. Było w nim jeszcze i to dziwnego, że po tylu zawodach zawsze był pełen ufności i nie tracił nadziei, że jeszcze wszystko będzie dobrze”.

Jak rozumiesz porównania i metafory określające sytuację bohatera?

Back

„Potrzebuję sobie powiedzieć: tu już będziesz siedział, to jest twój port”.

„Jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu, to zatonie”.

„Czuł on coś takiego, co czuje szczuty zwierz, gdy wreszcie schroni się przed pogonią na jakiejś niedostępnej skale lub w pieczarze”.

„Był on naprawdę jak okręt, któremu burza łamała maszty, rwała liny, żagle, którym rzucała od chmur na dno morza, w który biła falą, pluła pianą, a który jednak zawinął do portu”.

„Miał on nieszczęście, że ilekroć rozbił gdzie namiot i rozniecił ognisko, by się osiedlić stale, jakiś wiatr wyrywał kołki namiotu, rozwiewał ognisko, a jego samego niósł na stracenie”.

„Lazł pod górę tak pracowicie, jak mrówka”.

„Szczególne jakieś dziwactwo losu rzucało nim po wszystkich morzach i krajach tak, że prawie nie mógł tchu złapać, wyobrażał sobie, że największym ludzkim szczęściem jest – tylko nie tułać się”.

„Wiatr porywał znowu ten liść, by nim rzucać po lądach i morzach, by się nad nim znęcać do woli”.

Lekcja 2Temat: Na wyspie szczęśliwej. Pobyt Skawińskiego w latarni.

Dlaczego Skawiński marzył o pracy latarnika?

Jak wyglądało życie Skawińskiego w latarni?

Opis wyspy, na której znajdowała się latarnia Skawińskiego

Powody, dla których Skawiński pragnął pozostać wlatarni do końca swoich dni

• zmęczenie ciągłą tułaczką • pragnienie odpoczynku • poszukiwanie spokoju u kresu życia; • chęć odizolowania się od świata • rezygnacja

o świciepobudka, śniadanierankiemczyszczenie soczewek latarniprzed południemobserwacja morza i brzeguwczesnym popołudniemobiad, sjestao zmierzchuzapalenie latarni

„Nic jednostajniejszego, jak podobne życie na wieży. Jest to życie, w którym myśl jest raczej ciągłym zadumaniem się, a z tego zadumania nie budzi latarnika nic, nawet jego zajęcia. Dzień do dnia staje się podobny jak dwa paciorki w różańcu i chyba zmiany pogody stanowią jedyną rozmaitość”.

„Musiał podejść nad sam brzeg skalistej wysepki, na której stoi latarnia, i został spłukany przez bałwan”.

„Z wyjątkiem niedzieli nie może on wcale opuszczać swej skalistej wysepki”.

„Na całej zaś wysepce, mającej morgę rozległości, nie ma nikogo”.

„W końcu pokochał swoją skałę i swoją bezdrzewną wysepkę, porośniętą tylko drobnymi, tłustymi roślinkami, sączącymi lepką żywicę. Ubóstwo wysepki wynagradzały mu zresztą dalsze widoki”.

„Żółte piaski, z których odpłynęły fale, lśniły na kształt złotych plam na obszarach wodnych; słup wieżowy odrzynał się twardo w błękicie. Potoki promieni słonecznych lały się z nieba na wodę, na piaski i na urwiska”.

„Jestem bardzo znużony i skołatany. Dużo, widzicie, przeszedłem. Miejsce to jest jedno z takich, jakie najgoręcej pragnę otrzymać. Jestem stary, potrzebuję spokoju! Potrzebuję sobie powiedzieć: tu już będziesz siedział, to jest twój port. [...] Jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu, to zatonie... Jeśli chcecie uszczęśliwić człowieka starego... Przysięgam, że jestem uczciwy, ale... dość mam już tego tułactwa...”.

„Wieczny tułacz nie mógł już sobie wymarzyć nic bardziej upragnionego, nic droższego nad jaki spokojny kąt, w którym by mógł odpocząć i czekać cicho kresu. Może właśnie dlatego, że szczególne jakieś dziwactwo losu rzucało nim po wszystkich morzach i krajach tak, że prawie nie mógł tchu złapać, wyobrażał sobie, że największym ludzkim szczęściem jest – tylko nie tułać się”.

„Myślał bowiem, że jeśli ludzie budują domy dla inwalidów, to dlaczegóżby Bóg nie miał wreszcie przygarnąć swego inwalidy?”.

Symbolika dwóch przestrzeni

„Tam, na dworze, ludzie na owych okrętach walczyli z nocą, z ciemnością, z falą; w izbie zaś spokojnie było i cicho”.

Symbolika ukazanych w cytacie przestrzeni:

zżył się z wieżą i jej otoczeniem, przywyknął do samotności

w niedziele wychodził na ląd, brał udział we mszy, czytał gazety

schodził z wieży na pogawędki ze strażnikiem Johnsem, który dostarczał mu żywność i wodę

przestał bywać w mieście, rozmawiać z ludźmi, nie opuszczał latarni

„Zaczęły płynąć godziny, dnie i tygodnie...”

Etapy powolnego wyobcowywania się Skawińskiego ze świata ludzi

fascynacja, radość uspokojenie, zadowolenie akceptacja, afirmacja przywiązanie, oddanie zobojętnienie, apatia izolacja, alienacja letarg, odrętwienie, stopienie się z naturą, pozbawienie pamięci

Etapy powolnego wyobcowywania się Skawińskiego ze świata ludzi c.d.

Back

„Wpatrywał się w dal morską i oczy jego nie mogły się nigdy nasycić obrazami, które przed sobą widział”.

„Stary zżył się z wieżą, z latarnią, z urwiskiem, z ławicami piasku i samotnością”.

„W końcu pokochał swoją skałę i swoją bezdrzewną wysepkę”.

„Jego wieża chroniła go przed wszelkim złem. Opuszczał ją też tylko czasami w niedzielę z rana. [...] Wracał jednak natychmiast po mszy na wyspę i wracał szczęśliwy, bo zawsze jeszcze nie dowierzał stałemu lądowi”.

„Potem jednak widocznie zdziczał. Przestał bywać w mieście, czytywać gazety i schodzić na polityczne rozprawy Johnsa. Upływały całe tygodnie w ten sposób, że nikt jego nie widział ani on nikogo.[...] Widocznie stary zobojętniał dla świata”.

„Cały świat teraz zaczynał się dla starca i kończył się na jego wysepce. Zżył się już z myślą, że nie opuści wieży do śmierci, i po prostu zapomniał, że jest jeszcze coś poza nią”.

„W ciągłym odosobnieniu i wobec otoczenia nadzwyczaj prostego a wielkiego począł stary tracić poczucie własnej odrębności, przestawał istnieć jakoby osoba, a zlewał się coraz więcej z tym, co go otaczało. [...] Zatonął, ukołysał się, zapamiętał – i w tym ograniczeniu własnego, odrębnego bytu, w tym pół czuwaniu, pół śnie znalazł spokój tak wielki, że prawie podobny do półśmierci”.

Lekcja 3Temat: Ojczyzna w książce zamknięta. Przebudzenie Skawińskiego.

Niedługo po rozpoczęciu pracy latarnika bohater przeczytał w „Heraldzie” o utworzeniu polskiego Towarzystwa w Nowym Jorku.

Jak Skawiński wszedł w posiadanie książki Adama Mickiewicza?

W dowód wdzięczności Towarzystwo przysłało Skawińskiemu paczkę z polskimi książkami.

Przekazał organizacji połowę swej miesięcznej pensji.

Jednym z nadesłanych utworów był "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, który tak poruszył latarnika.

Skąd wiadomo, jaką książkę dostał Skawiński,skoro nie podano jej tytułu ani nazwiska autora?

Autor noweli nie podaje tytułu ani autora dzieła („Na wierzchu stał wypisany wielkimi literami tytuł, pod spodem zaś imię autora. Imię to nie było Skawińskiemu obce; wiedział, że należy ono do wielkiego poety, którego nawet i utwory czytywał po trzydziestym roku w Paryżu”). Czytelnik rozpoznaje je po zacytowanych w utworze fragmentach Inwokacji i faktach dotyczących Adama Mickiewicza.

Przyjrzyjmy się zachowaniu Skawińskiego i emocjom, których doznawał podczas czytania książki

Wysłuchaj "Poloneza As-dur" F. Chopina.Jak myślisz, czy ten utwór oddaje zachowanie i emocje bohatera w czasie lektury epopei?

"Bo tęsknię po tobie..."

Tęsknota to inaczej: tęsknica, utęsknienie, smutek, żal, pragnienie czegoś, odczuwanie braku czegoś

Przypomij, dlaczego Skawiński musiał na zawsze opuścić ojczyznę.Wskaż odpowiednie fragmenty tekstu, które podają przykłady zachowania bohatera świadczące oodczuwanej przez niego nostalgii.

Zmierz się z ćwiczeniem leksykalnym

Nostalgia – tęsknota za krajem ojczystym (cierpieć na nostalgię, odczuwać nostalgię, nostalgia dokucza komuś, ogarnia, trawi, zżera kogoś nostalgia)

Nowela Sienkiewicza powstała, kiedy Polska była jeszcze pod zaborami. Autor unika w niej mówienia wprost o sprawach niepodległościowych, jedynie sugeruje je czytelnymi aluzjami. Skawiński wyjechał z kraju po upadku powstania listopadowego (1830–1831) wraz z falą Wielkiej Emigracji polskich patriotów (żołnierzy, polityków, pisarzy, artystów) uciekających przed carskimi represjami. „Po trzydziestym roku w Paryżu” zetknął się z dziełami Adama Mickiewicza.

Tułając się po świecie: • wciąż tęsknił za ojczyzną („od czasu do czasu tłukła go najstraszliwsza nostalgia, którą podniecała lada okoliczność: widok jaskółek, szarych ptaków podobnych do wróbli, śniegi na górach lub zasłyszana jakaś nuta, podobna do słyszanej niegdyś”);• poszukiwał informacji o sytuacji w kraju („W niedzielę także odczytywał sobie hiszpańską gazetę, którą zakupywał w mieście, lub newyorskiego »Heralda«, pożyczanego u Falconbridge’a i szukał w nich skwapliwie wiadomości z Europy. Biedne stare serce! Na tej wieży strażniczej i na drugiej półkuli biło jeszcze dla kraju...”);• nie tracił nadziei, czekał na kolejne zrywy, które mogłyby przynieść niepodległość („W zimie ożywiał się zawsze i przepowiadał jakieś wielkie wypadki. Czekał ich niecierpliwie i myślą o nich żył lata całe...”);• był przekonany, że prześladujące go fatum jest efektem działań caratu, wskazywał na północ („Wierzył, że jakaś potężna a mściwa ręka ściga go wszędzie, po wszystkich lądach i wodach. Nie lubił jednak o tym mówić; czasem tylko, gdy go pytano, czyja to miała być ręka, ukazywał tajemniczo na Gwiazdę Polarną i odpowiadał, że to idzie stamtąd...”).

Tragiczny finał

Zwolnienie z pracy zburzyło spokój bohatera, wyrwało go z letargu, zmusiło do działania. Jego wędrówka nabrała teraz jednak innego charakteru. Skawiński odzyskał nadzieję. Uczucia, które w sobie odkrył, przywróciły go do życia, nadały sens jego dalszej podróży.

NIESZCZĘSCIE

WSPARCIE

NADZIEJA

„Na nowe zaś drogi życia miał także na piersiach swoją nową książkę, którą od czasu do czasu przyciskał ręką, jakby w obawie, by mu i ona nie zginęła”. Wyjaśnij, czym stał się Pan Tadeusz dla Skawińskiego. Czy nadal można go nazwać tułaczem? Jak nazywa się osobę, która wędrując, zna cel swojej drogi?

Zwolniony z pracy latarnik opuścił Aspinwall, „otwierały się przed nim nowe drogi tułactwa...”.

Aspinwall, „otwierały się przed nim nowe drogi tułactwa...”.Do piersi przyciskał swoją książkę, którą zabierał „na nowe drogi życia”.

Jego oczy odzyskały blask.

nie może podjąć właściwej decyzji, bo każdy wybór prowadzi do klęski

Bohater tragiczny

został zbyt surowo ukarany

jego działania są daremne, bo ciąży nad nim zły los, fatum

Skawiński nosi pewne cechy bohatera tragicznego, ponieważ: • został surowo ukarany, doświadcza wielu przeciwności losu (wrogość natury, nieprzystosowanie, pech); • mimo licznych prób nie może zmienić swojego losu, wciąż ponosi klęski, ciąży na nim fatum, zły los, wszystkie jego próby stabilizacji okazują się daremne; • bohater utożsamia ciążące na nim fatum z działaniem „mściwej ręki” sięgającej z północy – czyli carskiej Rosji, jednego z zaborców.

Back

Lekcja 4Temat: "Latarnik" - arcydzieło kompozycji.

GATUNEK

Przeanalizujmy konstrukcję Latarnika i wskażmy elementy fabuły charakterystyczne dla noweli: ekspozycję, czyli wprowadzenie do utworu wyjaśniające początkową sytuacjęzawiązanie akcjirozwinięcie akcjipunkt kulminacyjny, czyli moment, w którym napięcie jest największe i poprzedza bezpośrednio nagły zwrot akcji lub jej zakończenie rozwiązanie akcji.

wątek – część składowa fabuły utworu, ciąg zdarzeń połączonych układem przyczynowo-skutkowym, skupionych wokół jednej postaci lub grupy osób.

Nowela Henryka Sienkiewicza to utwór jednowątkowy. Akcja Latarnika związana jest z postacią Skawińskiego.

Nowela to krótki utwór epicki pisany prozą, o zwartej i wyraziście zarysowanej akcji.

Należy zwrócić uwagę na symetryczność układu zdarzeń (klamrą akcji jest zwolnienie się posady latarnika) i kompozycję otwartą (nie znamy dalszych losów Skawińskiego)

„Nadszedł nareszcie dla niego czas spokoju. Poczucie bezpieczeństwa napełniło jakąś niewysłowioną rozkoszą jego duszę. Oto mógł na tej skale po prostu urągać dawnemu tułactwu, dawnym nieszczęściom i niepowodzeniom. [...] Część swych dziwnych kolei opowiadał sam Falconbridge’owi, nie wspomniał jednak o tysiącznych innych przygodach. [...] Spoglądając teraz z wieżowego balkonu na oświecone fale, wspominał o wszystkim, co przeszedł. Oto bił się w czterech częściach świata – i na tułaczce próbował wszystkich niemal zawodów. Pracowity i uczciwy, nieraz dorabiał się grosza i zawsze tracił go wbrew wszelkim przewidywaniom i największej ostrożności. Był kopaczem złota w Australii, poszukiwaczem diamentów w Afryce, strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich. Gdy w swoim czasie założył w Kalifornii farmę, zgubiła go susza; próbował handlu z dzikimi plemionami zamieszkującymi wnętrze Brazylii: tratwa jego rozbiła się na Amazonce, on sam zaś bezbronny i prawie nagi tułał się w lasach przez kilka tygodni, żywiąc się dzikim owocem, narażony co chwila na śmierć w paszczy drapieżnych zwierząt. Założył warsztat kowalski w Helenie, w Arkansas, i – spalił się w wielkim pożarze całego miasta. Następnie w Górach Skalistych dostał się w ręce Indian i cudem tylko został wybawiony przez kanadyjskich strzelców. Służył jako majtek na statku kursującym między Bahią i Bordeaux, potem jako h arpunnik na wielorybniku: oba statki rozbiły się. Miał fabrykę cygar w Hawanie – został okradziony przez wspólnika w chwili, gdy sam leżał chory na »vomito«. Wreszcie przybył do Aspinwall – i tu miał być kres jego niepowodzeń. Cóż go bowiem mogło doścignąć jeszcze na tej skalistej wysepce?”.

Retrospekcja - przywołanie wcześniejszych wydarzeń przez bohatera.Funkcje retrospekcji:• wzbogacenie, zwolnienie akcji• rozszerzenie czasu fabuły• nakreślenie tła zdarzeń• ujawnienie dodatkowych informacji• zapoznanie czytelnika z przeszłością bohatera (wzbogacenie obrazu postaci)

Narrator

Określ typ narratora. W tym celu odpowiedz na pytania:

- Czy jest jedną z postaci świata przedstawionego utworu?

- Jaką wiedzę posiada?

- Jak zmienia sposób opowiadania o zdarzeniach?

• narrator obiektywny, trzecioosobowy,• nie należy do świata przedstawionego

• wszechwiedzący (zna przeszłość, myśli bohatera)

• emocjonalnie bliski bohaterowi, przyjmuje czasem jego punkt widzenia (np. obrazy z pogranicza jawy i snu),• tłumaczy jego przeżycia;• ujawnia swoje emocje (np. „Biedne stare serce!”)

"Latarnik" Sienkiewicza - nowelą psychologiczną

• Punkt kulminacyjny utworu ma charakter głębokiego przeżycia (wynika to z przekonania o ważności pojedynczych momentów w życiu człowieka, doznań, które mogą wywołać przełom i w zasadniczy sposób zmienić losy bohatera). • Duża część narracji poświęcona jest analizie i próbie opisania psychicznego stanu bohatera. • Narrator relacjonuje wpływ bodźców zewnętrznych na psychikę postaci (np. widoków, przestrzeni, spotkań itd.). • Narrator formułuje ogólne prawa, którym podlega bohater (np. „W ciągłym odosobnieniu i wobec otoczenia nadzwyczaj prostego a wielkiego począł stary tracić poczucie własnej odrębności, przestawał istnieć jakoby osoba, a zlewał się coraz więcej z tym, co go otaczało”). • Opisy pejzażu mają charakter subiektywny, wiążą się mocno z psychiką bohatera, jego przeżyciami, są dopełnieniem „wewnętrznego krajobrazu” postaci (np. „Wiedział, pod jakim jarzmem żyje człowiek w tych niezgłębionych puszczach, w których pojedyncze liście przenoszą dziesięciokrotnie jego wielkość, w których mrowią się krwiożercze moskity, pijawki drzewne i olbrzymie jadowite pająki. Wszystkiego sam doznał”).

"Latarnik" to metafora polskiego losu

• Odwołuje się do doświadczeń wielu Polaków, którzy musieli opuścić ojczyznę po powstaniu i spędzili życie na emigracji. • Podejmuje problem poczucia polskości, budowania swojej tożsamości z dala od ojczyzny. • Wszystko, co spotyka Skawińskiego, jest symbolem losu polskich wygnańców (motyw „mściwej ręki” ścigającej go po całym świecie, nieszczęścia, pech, przeciwności losu).

Back

USYSTEMATYZUJ WIEDZĘ

Back

Dziękuję za uwagę