Want to make creations as awesome as this one?

Transcript

Porozmawiajmy o frazeologizmach

Biblia w języku

Autor: Jarosław Karczmarzyk

Będziesz Biblię nieustannie czytał - powiedział do mnie dziadek. Będziesz ją kochał więcej niż rodziców. Więcej niż mnie, nigdy się z nią nie rozstaniesz. A gdy zestarzejesz się, dojdziesz do przekonania, że wszystkie książki, jakie przeczytałeś w życiu, są tylko nieudolnym komentarzem do tej jedynej Księgi.

Roman Brandstaetter

Plan na dziś

Cele lekcji

  • Przypomnienie wiadomości o frazeologizmach- pochodzenie, budowa.
  • Poznanie i wyjaśnianie frazeologizmów biblijnych
  • Doskonalenie umiejętności posługiwania się słownikiem frazeologicznym.
  • Posługiwanie się biblizmami w zdaniach.

Kryteria sukcesu

  • Wiem, co to frazeologizm.
  • Wymieniam źródła frazeologizmów.
  • Odróżniam wyrażenie od zwrotu i frazy.
  • Wyjaśniam wskazane frazeologizmy biblijne.
  • Umiem korzystać ze słownika frazeologicznego.
  • Układam zdania z frazeologizmami.

Związkami frazeologicznymi zajmuje się nauka, która nosi nazwę frazeologia.

Frazeologia

Pojęcie frazeologizmu

związek frazeologiczny

ustabilizowane w danym języku połączenie wyrazów, którego znaczenie nie wynika ze znaczeń tych wyrazów»

info

Choć złożone są z kilku wyrazów, funkcjonują jako jednostka wyrazowa. Ich znaczenie nie wynika z sumy znaczeń słów, które się na nie składają. Związki frazeologiczne mają więc charakter przenośny, dlatego mówiąc, że rzucamy na coś okiem, nie samookaleczamy się, a oznajmiając, że pocałowaliśmy klamkę, wcale nie mamy na myśli złożenia jej namiętnego pocałunku.



Podział frazeologizmów
ze względu na budowę

wyrażenia

Wyrażenia – w których nie ma czasownika, a ich ośrodkiem jest rzeczownik, rzadziej przymiotnik; np. gra na zwłokę; druga strona medalu; nie taki diabeł straszny.

zwroty

Zwroty – podstawowym członem jest w nich czasownik, który można odmieniać w zależności od użycia; np. robić (robią, robiły) dobrą minę do złej gry; zbić z pantałyku.

frazy

Frazy – mające postać zdań; np. do wesela się zagoi; do fraz zalicza się także przysłowia i powiedzenia, które traktowane są jako rozbudowane frazeologizmy.

01. Mitologia

02. Historia

04. Życie codzienne

05. Literatura

06. Biblia

Źródła frazeologizmów

03. Kultura i sztuka

Przykładowe związki frazeologiczne pochodzące z mitologii:

Jabłko niezgody – źródło konfliktów, wojen, sporów; od jabłka z napisem dla najpiękniejszej, które bogini niezgody Eris rzuciła między Afrodytę, Herę i Atenę.

Koń trojański – zdobycz przynosząca zgubę, złowrogi podarunek; od drewnianego konia, którego w dziesiątym roku wojny przyjęli Trojanie od Greków, w rzeźbie było wojsko greckie, podstęp Greków zadecydował o ich zwycięstwie i losach Troi.

Nić Ariadny – nić przewodnia, sposób wybrnięcia z beznadziejnie zawikłanej sytuacji; z mitu o Tezeuszu, kiedy nić zakochanej w bohaterze bogini pomogła bohaterowi wydostać się z labiryntu.
Pięta Achillesa – czyjaś słaba strona; Achilles jako niemowlę był kąpany w wodach Styksu, aby zyskać nieśmiertelność. Matka Tetyda trzymała chłopca za piętę, w którą Achilles został ugodzony strzałą Parysa i zginął.

Syzyfowa praca – wymagająca ustawicznych i często bezskutecznych wysiłków, trud ciężki i bezcelowy; od Syzyfa, założyciela i króla miasta Eryfy (późniejszy Korynt). Za swe liczne przewinienia, po śmierci, Syzyf toczył na szczyt góry Tartaru ciężki głaz, który ciągle spadał.

Przykładowe związki frazeologiczne pochodzące z historii:

Pyrrusowe zwycięstwo – to takie, które w rzeczywistości jest klęską, choć pozornie zwycięstwem. Kosztowało tyle, że chyba nie było warto. Pyrrus – król Epiru – zwyciężył Rzymian, ale poniósł przy tym takie straty, że zapłakał i rzekł: Jeszcze jedno takie zwycięstwo, a będziemy straceni.

Z tarczą albo na tarczy – kiedy spartański syn szedł na wojnę, matka wręczała mu tarczę i mówiła twardo: wróć z tym albo na tym. I tak pozostało określenie zwycięstwa – z tarczą, a klęski – na tarczy. „Na” – bowiem ciało poległego wojownika przynoszono na tarczy.

Węzeł gordyjski – pojęcie związane z Aleksandrem Wielkim. Kiedy wkroczył do Gordion, usłyszał, iż w świątyni znajduje się węzeł. Kto go rozwiąże, ma zostać władcą Azji. Aleksander Wielki przeciął węzeł mieczem. Podbił Azję. Pozostał w świadomości ludzi jednym z największych wodzów. A węzeł gordyjski symbolizuje trudny, skomplikowany problem.

Przykłady frazeologizmów pochodzących z literatury pięknej:

Walczyć z wiatrakami- związek frazeologiczny oznaczający walkę z czymś nierealnym, urojonym, bądź też walkę beznadziejną, niemającą szans na powodzenie. Określenie to pochodzi od fikcyjnej walki z powieści Miguela Cervantesa Don Kichot.

Coś między bajki włożyć- ‘uznać coś za nieprawdziwe, zmyślone, wydumane, niemożliwe
do zrealizowania’; zwrot, liter. – I. Krasicki, „Wstęp do bajek”; To, co opowiadają koledzy, włóż między bajki.

dantejskie sceny- okrutne, wstrząsające, drastyczne, makabryczne. Określenie wywodzi się od imienia twórcy Boskiej Komedii, Dantego Alighieri,


Przykłady związków frazeologicznych pochodzących z kultury i sztuki:

Grać pierwsze skrzypce - być najważniejszym, mieć duże znaczenie, wpływy.

Ósmy cud świata - coś niebywałego, niespotykanego.

tycjanowski kolor. 'kolor złotorudy, miedziany'; wyr. ... Ulubiony kolor Tycjana (malarz włoski doby renesansu), kolor włosów kobiet na obrazach Tycjana.



Przykłady frazeologizmów pochodzących z życia codziennego:

Chodząca encyklopedia - ktoś bardzo oczytany, mądry.
Cicho jak makiem zasiał - bardzo cicho.
Co się odwlecze to nie uciecze - mimo że coś się opóźnia i tak musi się wydarzyć.
Dolewać oliwy do ognia - pogarszać sytuację.








Frazeologizmy biblijne

Związki frazeologiczne, które swoje źródło mają w Biblii, określa się mianem biblizmów.

A teraz czas na Ciebie

Sprawdź, czy znasz znaczenie podanych biblizmów...

Jakieś pytania?

To już koniec :)