Want to make creations as awesome as this one?

No description

Transcript

Świat przedstawiony w powieści"Syzyfowe prace" Stefana Żeromskiego.

Zapisz temat w zeszycie.

KLASA VIII

O czym będzie lekcja?

Autor

1

2

3

4

Geneza

Tytuł

Czas akcji

Miejsca akcji

5

6

7

8

Bohaterowie

Wątki

Język narracji

9

Zadanie domowe

Stefan Żeromski

Polski prozaik , publicysta, dramaturg. Posługiwał się pseudonimami :Maurycy Zych i Józef Katerla. Ze względu na zangażowanie społeczne nazywany był "sumieniem polskiej literatury" lub "sumeniem narodu".

1. Autor

Syzyfowe prace to pierwsza powieść Stefana Żeromskiego, wydana w 1897 r. pod pseudonimemMaurycy Zych. Książka opowiada o dorastaniu polskiego szlachcica, Marcina Borowicza, w szkole w czasach zaborów.

1864 – Urodzony 14 października 1864 r. we wsi Strawczyn. Syn Wincentego Żeromskiego i Józefy z Katerlów tworzących zubożałą rodzinę szlachecką o żywych tradycjach patriotycznych.1874 – Rozpoczęcie nauki w Kielcach.1879 – Śmierć matki.1882 – Debiut w „Przyjacielu Dzieci”. Dzienniki pisane pod wpływem profesora języka polskiego Antoniego G.1883 – Śmierć ojca.1886 – Rezygnacja ze zdawania matury (choroba), studia w Warszawskiej Uczelni Weterynaryjnej.1888 – 1891 – Lata pobytu w Warszawie, okres bardzo ciężkich warunków życiowych, głodu i chorób. Porzucenie studiów i przebywanie w różnych majątkach ziemskich jako nauczyciel domowy (m. in. w Nałęczowie)1892 – Podróż do Szwajcarii, pobyt w Zakopanem. Ślub z Oktawią z Radziwiłłowiczów Rodkiewiczową. Objęcie posady pomocnika bibliotekarza w Polskim Muzeum Narodowym w Rapperswilu, w Szwajcarii1895 – Pierwsze książki: opowiadania Siłaczka, Zmierzch, Rozdzióbią nas kruki, wrony… pod pseudonimem Maurycy Zych1897 – Praca w Bibliotece Zamoyskich w Warszawie. Ogłoszenie „ Syzyfowych prac” pod pseudonimem Maurycy Zych1899 – Ukazanie się ” Ludzie bezdomnych” (z datą 1900r.)1911 – Miłość do malarki Anny Zawadzkiej.1913 – Urodziny córki Moniki; pobyt we Florencji;1918 – Śmierć syna Adama1920 – Żeromski prezesem Związku Zawodowego Literatów20 listopada 1925 r. – śmierć w Warszawie.

2. Geneza

"Syzyfowe prace" Stefana Żeromskiego wydano w czasie, gdy Polska była pod zaborami (I wyd. ukazało się w 1897 r. w czasopiśmie „Nowa Reforma”).

Wwersji książkowej utwór się ukazał w 1898 r. we Lwowie, dlatego nie było możliwości w sposób otwarty pisać o niedawnych wydarzeniach historycznych. Pisarz wydawał je pod pseudonimem Maurycy Zych. W zaborze rosyjskim ocenzurowana powieść ukazała się w 1909 r. pod zmienionym tytułem "Andrzej Radek, czyliSyzyfowe prace".Wiele faktów z życia pisarza pokrywa się z wydarzeniami z życia bohatera książki. Kleryków przypomina Kielce Żeromskiego, tak jak Borowicza łączyły silne więzi z matką, która również zmarła, gdy był dzieckiem. Przeżył nieszczęśliwą miłość i brał udział w tajnych spotkaniach , podczas których czytano literaturę narodową. Nie można jednak utożsamić autora z bohaterem jego powieści, ponieważ pomimo pewnych zbieżności, różnią się oni znacznie.Z własnych doświadczeń autor stworzył więc powieść, która ukazuje losy całego pokolenia- polskiej młodzieży za czasów rozbiorów, pod zaborem rosyjskim. Powieść przedstawia działanie systemu rusyfikacji i postawy młodych ludzi wobec zaborców.

Tytuł utworu nawiązuje do mitologii greckiej. Mityczny król Syzyf za swe krętactwa został ukarany i skazany przez bogów Olimpu na ciężką, wieczną pracę. Miał wtaczać ciężki głaz na skałę, ale kiedy kamień był już na samej górze, spadał i należało wszytko rozpoczynać od początku.

3. Tytuł

Król Syzyf panował w Koryncie. U szczytu skalistej góry, zwanej Akrokoryntem, stał jego pałac, otoczony czarnym i zielonym kręgiem starodrzewu. Z rana, po kąpieli, wychodził król na terasę zamkową i rozglądał się po swoim państwie. Słońce wilgotne i czyste przydawało słodyczy fali pagórków biegnących nad wybrzeżem sarońskim. W dole, na obszernej piaszczystej równinie, rysowały się proste i białe ulice Koryntu, lekko nachylonego ku morzu. W błękitnej zatoce czerniły się pękate kadłuby okrętów, które porastał las masztów. Pomimo wczesnej pory roje ludzi, na podobieństwo mrówek, krzątały się dokoła magazynów portowych. Z drugiej strony słychać było metalowy zgiełk kuźni i warsztatów, a z dzielnicy farbiarzy płynęły rynsztokami strumienie barwionej wody. Wszystko to było dziełem króla Syzyfa, który założył miasto i uczynił je bogatym, wybrawszy miejsce na port tak dogodny, że można w nim było pobierać daninę od wszystkich statków jadących ze wschodu i zachodu.Król Syzyf był ulubieńcem bogów, Dzeus zapraszał go na uczty olimpijskie. Pomimo lat był wciąż rześki i silny, albowiem nektarem i ambrozją odświeżał swoje ziemskie ciało. Lecz miał jedną wadę: lubił plotki. Ilekroć wracał z Olimpu, zawsze coś niecoś przebąknął o tym, co się tam mówiło. Bogowie puszczali to płazem, gdyż były to sprawy dość błahe. Raz jednak wygadał się Syzyf przed ludźmi z jakiegoś sekretu Dzeusa. Rzecz była naprawdę poufna i władca bogów miał z tego powodu przykrości. Rozgniewał się i posłał plotkarzowi bożka śmierci, Tanatosa, aby go sprzątnął ze świata. Snadź chytry królik spodziewał się tego, bo urządził zasadzkę na Tanatosa, uwiązał go i mocno zakuwszy w kajdany zamknął w piwnicy.Ludzie przestali umierać, jak w Sabałowej bajce. Hades poszedł ze skargą do Dzeusa. Wysłano Aresa, by uwolnił boga śmierci. Pierwszy umarł Syzyf. Ale konając nakazał żonie, aby zostawiła jego zwłoki nie pochowane. Tak się stało. Ponieważ dusza, której ciała nie pogrzebano, nie mogła wejść do państwa cieniów, Syzyf błąkał się nad brzegami Styksu jęcząc i narzekając. Tak długo się użalał, aż go zaprowadzono przed Plutona. Z głośnym płaczem opowiadał Syzyf, że ma niegodziwą żonę, która jego trupa wyrzuciła na śmietnik i nie chce mu sprawić pogrzebu. Pluton pozwolił mu raz jeszcze wrócić na ziemię, aby ukarać niedbałą i zarządzić, co potrzeba.Król Koryntu poszedł, ale nie wrócił. Bogowie, którzy rządzą całym wielkim światem, zapomnieli o nim, a on sam zachowywał się teraz tak cicho i ostrożnie, żeby jak najmniej o nim mówiono. Żył bardzo długo, lecz na koniec przypomniano sobie w piekle o przebiegłym uciekinierze. Znienacka zaskoczył go Tanatos, uciął mu pukiel włosów i krnąbrną duszę zabrał do podziemi. W Hadesie wymierzono mu ciężką karę: miał wynieść wielki kamień na bardzo wysoką i stromą górę. Syzyf natychmiast zabrał się do roboty, sądząc, że z łatwością to uczyni, a potem już będzie miał spokój. Wydźwignął ów głaz prawie pod sam szczyt, gdy wtem skała wyślizgnęła mu się z rąk i spadła z powrotem na dół. Z drugim razem to samo, i za trzecim, i za dziesiątym. Tak zawsze. Już jest Syzyf bliski celu i zawsze coś mu kamień z rąk wyrywa, i musi biedak pracę zaczynać na nowo. Być może, iż podanie o "pracy Syzyfowej" powstało stąd, że w odległej starożytności zbiegłych zbrodniarzy i niewolników przywiązywano do ciężkiego kamienia lub belki, którą zawsze ze sobą wlec musieli. [...]

Określenie "syzyfowa praca" weszło do języka jako frazeologizm oznaczający ciężką, bezsensowną, bezowocną , niekończącą się pracę."Syzyfowa praca " w utworze to:wysiłki zaborców dążących do całkowitej rusyfikacji; zmagali się oni z oporem polskiej młodzieży, a kiedy sądzili, że są już u celu i młodzi ludzie ulegli ich presji (np. początkowa sympatia Marcina wobec rosyjskich nauczycieli), to dzięki takim osobom, jak Zygier, musieli rozpoczynać swój trud od początku;starania o utrzymanie polskości, polskiej mowy, tradycji, kultury czynione przez poddawaną różnorodnej działalności rusyfikatorów młodzież polską.

akcja – zdarzenia przedstawione w utworze łączące się w ciągu przyczynowo-skutkowym, które dzieją się niejako„na oczach” czytelnika;fabuła – całość zdarzeń w utworze składających się na losy postaci, także te, o których dowiadujemy się zewspomnień, czy przyszłe losy postaci;retrospekcja – przywołanie zdarzeń wcześniejszych od momentu rozpoczęcia akcji utworu;

4. Czas akcji

Rozpoczęcie akcji

Zakończenie akcji

Kontekst historyczny

Retrospekcje

Rozpoczęcie akcji:ok. 1871 r.–4 stycznia państwo Borowiczowieodwożąośmioletniego Marcina do szkoływ Owczarach;

Zakończenie akcji:wrzesień 1881 r. – Marcin, po zdaniu matury,a przed rozpoczęciem studiów w Warszawie,wraca do Klerykowa i tam dowiaduje się,że Biruta wyjechała do Rosji;

– ziemie polskie pod zaborami (powieściowy Kleryków znajduje się w zaborze rosyjskim) po upadku powstaniastyczniowego (1863 r.);– czas wzmożonych represji na Polakach, konfiskaty majątków, podział społeczeństwa na tych, którzy bierniepoddają się zmianom i nielicznych walczących patriotów;– postępująca rusyfikacja, kolejne zaostrzenie rygorów szkolnych (szczególnie po 1879 r., gdy kuratorem okręguszkolnego został Apuchtin), w szkole obowiązkowe uczenie po rosyjsku, w rosyjskim duchu;– zmiana nazw ulic, stacji kolejowych na rosyjskie, wprowadzanie się Rosjan do Klerykowa;

– wspomnienia wzruszonego radcy Grzebickiego o wjeździe cara Mikołaja I do Warszawy, aby koronować sięna króla Polski (1829 r.)– rozmyślania pani Borowiczowej nad przyszłością syna nakładające się na przerażające wspomnienia z czasówpowstania listopadowego (1830–1831) i styczniowego (1863–1864),– opowieści strzelca Szymona Nogi o Kosturze i powstańcu wleczonym przez dwóch Rosjan, którego mogiłęznaczy czarny spróchniały krzyż na drzewie;– obojętność Marcina, ale też świadomość krzywdy wyrządzonej jego rodzinie.

5. Miejsca akcji

Oto XIX-wieczny plan Kielc (z którymi można utożsamić Kleryków)

Miejscowości:1. Gawronki– rodzinna miejscowość Marcina Borowicza.2. Pajęczyn Dolny– rodzinna miejscowość Andrzeja Radka.3. Owczary– tu Marcin kończył szkołę elementarną.4. Pyrzogłowy– tu Andrzej kończył progimnazjum.5. Kleryków– tu znajdowało się gimnazjum Borowicza i Radka.Miejsca:1. Mieszkanie prof. Majewskiego; Marcin Borowicz przychodził do niego na korepetycje przed egzaminem wstępnym do gimnazjum.2. Stancja p. Przepiórkowskiej(Starej Przepiórzycy), gdzie Marcin Borowicz mieszkał w czasie pierwszych lat nauki w gimnazjum.3. Pokoik u państwa Płoniewiczów, w którym zamieszkał Andrzej Radek po przyjeździe do Klerykowa w zamian za korepetycje dla Władzia, syna Płoniewiczów.4. Sala teatralna, Marcin Borowicz był widzem rosyjskiej sztuki, czym zyskał sobie przychylność władz szkolnych.5. Gmach Starego Browaru (tzw. górka Gontali), na którego poddaszu uczniowie prowadzili konspiracyjne spotkania naukowe i patriotyczne.

Spróbuj odnaleźć na mapie kościół i budynek szkoły , do której chodził Borowicz. Posłuż się legendą.

Gimnazjum klasyczne w Klerykowie mieściło się w dawnym budynku klasztornym (długie, wąskie korytarze, niewielkie okna w grubym murze, kamienna posadzka), który sprawiał dość ponure wrażenie, przytłaczał uczniów. Szkołę otaczało wielkie, nierówne i zaniedbane podwórze, pełne dołów i dziur w ogromnym kamiennym murze. Z jednej strony sąsiadowało z parkiem miejskim (skąd ogromne kasztanowce dostarczały uczniom „amunicji” do walk w czasie przerw), z drugiej – z pustą uliczką, z trzeciej – z ogrodami księży.

Andrzej Radek

Bernard Zygier

Marcin Borowicz

6. Bohaterowie

Nauczyciele polscy i rosyjscy to m.in.:dyrektor Kriestoobriadnikowinspektor ZabielskijKostriulew – nauczyciel historiiMajewski – nauczyciel klasy wstępnejOzierskij – nauczyciel rosyjskiegoNogacki – nauczyciel arytmetykiLeim – nauczyciel łacinySztetter – nauczyciel polskiego

Wywodził się z biednej rodziny chłopskiej (Pajęczyn Dolny), mógł liczyć tylko na siebie.

Pozostali bohaterowie to m.in.:Antoni Paluszkiewicz (Kawka)ks. Wargulskipani PrzepiórkowskaSzymon NogaFerdynand WiechowskiWalenty i Helena BorowiczowieTomasz Walecki (Figa)bracia Daleszowscy,Szwarc,Soraczek,Wiktor Alfons Pigwański,Romcio Gumowicz, „Wilczek”,Marian Gontalapan Płoniewicz,Władzio Płoniewicz,pani Stogowska,pan Stogowski

Pochodził z drobnej szlachty, był jedynym synem państwa Borowiczów, właścicieli Gawronek.

Właściwie Anna Stogowska - najstarsza córka Polaka, lekarza wojskowego i Rosjanki. Miłość M. Borowicza.

Wydalony z warszawskich szkół za "konspirowanie". W szkole klerykowskiej poddawany ścisłej kontroli.

Działalność Bernarda Zygiera

Patriotyczny

Droga życiowa Andrzeja Radka

Społeczny

Dojrzewanie Marcina Borowicza

Psychologiczny

7. Wątki

8. Języknarracji

Narracja trzecioosobowa, narrator wszechwiedzący!

Język narratora jest emocjonalny, nasycony:żargonem uczniowskim(np. Pewnej galówki w grudniu obydwaj bryknęli za miasto przed nabożeństwem, które w miejscowym kościele miało się odbyć o godzinie dziesiątej),rusycyzmami (np. Była to najbardziej zjadliwa forma obrusienja, bo dobrowolnie, we wnętrzu własnych czaszek, stopniowo zaprowadzana przez młodzież), gwarą (np. zdarzyło się pewnego razu, że mu karbowy wytatarował postronkiem skórę na plecach),w opisach narrator stosuje środki stylistyczne, które sprawiają, że nabierają one wymiaru symbolicznego.

9. Zadanie domowe

1. Sporządź notatkę do zeszytu dotyczącą:- czasu i miejsc wydarzeń,- bohaterów,- głownych wątków powieści.Zapisz tylko najważniejsze treści.2. Sprawdź swoją wiedzę - wykonaj w tym celu quiz!3. Możesz obejrzeć również film pt. "Syzyfowe prace" w reżyserii Pawła Komorowskiego.

Dziękuję za udział w lekcji!

Lidia Nykiel