Want to make creations as awesome as this one?

Transcript

Kochanowski o świecie pozagrobowym.

Funkcja motywu snu w wybranych tekstach kultury.

Na poprzedniej lekcji poznałeś Tren X, w którym zrozpaczony Kochanowski poszukuje w różnych koncepcjach religijno – filozoficznych odpowiedzi na pytanie, gdzie jest jego ukochana córka.

Kolejne utwory z cyklu ukazują powolne wyciszanie rozpaczy ojca
i poszukiwanie pocieszenia. W Trenie XIX udziela odpowiedzi i rozwiewa wątpliwości, które towarzyszyły
mu w Trenie X.

Jan Matejko, Jan Kochanowski nad zwłokami Urszulki, 1862

Jan Kochanowski

1530 urodził się w Sycynie
1544–52 studiował w Akademii Krakowskiej i na uniwersytecie w Królewcu
1552–59 studiował (z przerwami) w Padwie
1564 został jednym z sekretarzy królewskich
1574 osiedlił się w Czarnolesie
1575 ożenił się z Dorotą Podlodowską
1580 ukończył Treny napisane po śmierci swojej córki Urszuli
1584 ogłoszenie drukiem Fraszek
22 VIII 1584 zmarł w Lublinie


żródło:

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Kochanowski-Jan;3923464.html

tren

[łac. < gr.],

lit. pieśń żałobna, utwór liryczny o charakterze elegijnym, będący wyrazem żalu za zmarłą osobą oraz pochwałą jej zalet i zasług;

źródło:

https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/tren;3988966.html

Cykl 19 Trenów zostały poświęcone zmarłej córce poety - Urszuli. Wydano je w 1580 roku. Stanowią wyraz bólu po stracie ukochanego dziecka.

Wysłuchaj
"Trenu XIX"
Jana Kochanowskiego

Tekst Trenu XIX znajdziesz powyżej.

https://literat.ug.edu.pl/kochan/tren019.htm

Motyw snu

Topos snu pojawia się już w starożytności. Hypsos-sen to brat Tanatosa-śmierci. Można więc sen interpretować jako przedsionek śmierci.

Marzenie senne odsłania zakamarki ludzkiej psychiki, pozwala poznać pragnienia i lęki.

Często ma również charakter profetyczny- zapowiada wydarzenia, które dopiero nastąpią.

Pełni on również funkcję moralizatorską - utrata snu lub nawiedzające bohatera koszmary są często dla karą, za popełnione wykroczenie.

Poetyka marzenia sennego odnosi się często do konwencji fantastycznej i odwołuje się do znaczeń symbolicznych.

1

2

3

4

1

SEN

2

POCIESZENIE

3

ŻYCIE PO ŚMIERCI

4

DOWÓD NA ISTNIENIE BOGA

Wyciszenie bólu i rozpaczy po stracie córki

5

5

PRZESTROGA

Córka Kochanowskiego wygląda jak żywa, jest rumiana i radosna: „Twarz rumiana, a oczy ku śmiechu skłonione”. Matka poety pojawia mu się z Urszulką, aby go pocieszyć i przypomnieć o wartościach, w które zwątpił.

Jej pojawienie się jest dowodem na istnienie Boga, a śmierć Urszulki ocaliła ją od cierpień, których bez wątpienia doświadczyłaby na ziemi. Matka przestrzega Kochanowskiego przed nadmiernym zaufaniem prawdom rozumu: „W co się praca i twoje obróciły lata, któreś ty niemal wszystkie strawił nad księgami”.

W tym utworze poeta przytacza treść swojego snu i oddaje głos zmarłej matce, która przychodzi do niego z Urszulką na rękach.

Potwierdza ona, że Urszulka żyje, jej egzystencja jest bardziej istotna teraz niż jej ziemskie funkcjonowanie. Obie żyją w zaświatach, które są zgodne z chrześcijańskim wyobrażeniem. Mają też możliwość oglądania samego Boga. Matka przynosi pociesznie synowi i wyjaśnia trapiące go wątpliwości.

Nakazuje mu cierpliwość w znoszeniu cierpienia. Duch kobiety przestrzega przed zbytnim baczeniem na sprawy doczesne i rezygnacją z trwałych wartości. Przypomina ona prawdy, które pomogą poecie pokonać zwątpienie: „Czas doktór każdemu”. Zapewnia syna, że istnieje Bóg, który jest Panem smutku i nagrody. Ludzką rzeczą jest przecież nie tylko radość, ale i cierpienie: „Ludzkie przygody/ludzkie noś!”.

Wysłuchaj piosenki GrubSona
"Na szczycie" i zastanów się co ją łączy z cyklem "Trenów " Jana Kochanowskiego.

Tekst piosenki znajdziesz tutaj.

Jan Kochanowski "Treny"

GruBson "Na szczycie"

Kochanowski poświęcił cykl "Treny" swojej zmarłej córce Urszuli.

GruBson zadedykował piosenkę swoim przyjaciołom Jonemu i Gogowi, którzy zmarli w młodym wieku.

VS

W "Trenie XIX" podmiot liryczny wyraża przekonanie, że po śmierci spotka swoją matkę i córkę.

W piosence "Na szczycie" usłyszymy: "Gdzieś na szczycie góry wszyscy razem spotkamy się."

Kochanowski opisuje żal po stracie dziecka, stosując kontrasty.

"Świat kocha i rani nas."

Apostrofa: "Tren V" - " O zła Persefono, mogłażeś tak wielu łzam dać upłynąć płono".

"Aniele śmierci, proszę, powiedz mi, czemu w stosunku do nas jesteś obojętny..."

To tylko niektóre z podobieństw, zastanów się, co jeszcze łaczy te dwa utwory.

Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse

Juppiter auctiferas lustravit lumine terras.


ORSZULI KOCHANOWSKIEJ,

WDZIĘCZNEJ, UCIESZNEJ, NIEPOSPOLITEJ DZIECINIE, KTÓRA,

CNÓT WSZYSTKICH I DZIELNOŚCI PANIEŃSKIEJ POCZĄTKI WIELKIE

POKAZAWSZY, NAGLE, NIEODPOWIEDNIE, W NIEDOSZŁYM WIEKU SWOIM,

Z WIELKIM A NIEZNOŚNYM RODZICÓW SWYCH ŻALEM ZGASŁA

- JAN KOCHANOWSKI, NIEFORTUNNY OCIEC,

SWOJEJ NAMILSZEJ DZIEWCE Z ŁZAMI NAPISAŁ.

NIE MASZ CIĘ, ORSZULO MOJA!

Kontrasty:

"Tren VII" wesele- pogrzeb,

"Tren VIII" dom pełen radości - dom przepełniony smutkiem

Po lekcji zastanów się nad następującymi pytaniami:


1. Z jakich powodów matka odwiedza Kochanowskiego?

2. Wymień argumenty, którymi pociesza syna.

3. Jaką funkcję może pełnić motyw snu w Trenie XIX i w wybranym przez Ciebie tekście kultury?

Dziękuję za lekcję!