Want to make creations as awesome as this one?

Transcript

Gramatyka

Przypomnij sobie z zeszytu, podręcznika, ćwiczeniówki czy plansz ukrytych pod znacznikami (strona 1 i 2) definicje części mowy. ;) Wszystkie odmienne części mowy już znasz, nieodmienne powinieneś/ powinnaś kojarzyć. Myślę, że bez problemu sobie poradzisz. Jeśli nie - napisz do mnie wiadomość :)


Szukaj żółtych znaczników. One kryją w sobie zadania!


Miłej pracy!

- powtórzenie-

Przypominajka trudnych zagadnień!

Co kryją ołówki?

Jak tworzymy i wyrażamy stronę czynną i bierną?

Często w wiadomościach dziennikarskich o tematyce politycznej pojawia się nagłówek Politycy przegłosowali ustawę. Zwykle towarzyszy mu zdjęcie, na którym widać obradujących w sejmie parlamentarzystów. Wyróżniają się oni na fotografii, która zamieszczona została na pierwszej stronie gazety – są bohaterami zdarzenia, a zarazem wykonawcami ważnych decyzji państwowych czy obywatelskich. Takie zdanie jest zgodne z naturalnym porządkiem gramatycznym:: „politycy” – to podmiot wypowiedzenia, „przegłosowali” – jego orzeczenie (czasownikowe), „ustawę” – dopełnienie. Zdanie, które pokazuje ten szyk i zawiera osobową formę czasownika, to zdanie o konstrukcji czynnej. Na pierwszym planie przedstawia człowieka i jego czynność (zachowanie), na planie drugim – rzecz (konkretną lub abstrakcyjną), z którą człowiek coś robi. Czasami jednak opisany porządek wyrazów zmieniamy – przede wszystkim po to, aby pokazać tło wydarzeń, które opisujemy, a nie ich bohaterów. Przykładowy artykuł, w którym dziennikarz chciałby podkreślić wagę ustawy, a mniej napisać o politykach, którzy głosowali za nią, mógłby się rozpoczynać następująco: „Ustawa została przegłosowana przez polityków”. Dziennikarz posłużyłby się wówczas konstrukcją bierną. Proporcje „gramatyczne” w zdaniu zostałyby zachowane: „ustawa” – to również podmiot; „została uchwalona” – to orzeczenie (ale już imienne), a „przez polityków” – dopełnienie. Przekształcone zdanie miałoby konstrukcję bierną.

Strona czynna – to taka konstrukcja składniowa, w której podmiot oznacza wykonawcę jakiejś czynności, orzeczenie czasownikowe - czynność, a dopełnienie w formie biernika - przedmiot czynności.


Podmiot

Orzeczenie czasownikowe

Dopełnienie

Jacek

czyta

książkę

Kot

pije

mleko

Poeta

napisał

wiersz

Wykonawca czynności

Czynność
/zdarzenie

Rzecz
/przedmiot

Zastosowanie strony czynnej w tekście sprawia, że uwaga odbiorcy skupia się na wykonawcy czynności.

Strona bierna – to taka konstrukcja składniowa, w której podmiotem jest nie wykonawca czynności, lecz jej obiekt. Pod względem gramatycznym zdanie o konstrukcji biernej charakteryzuje się tym, że zawiera orzeczenie imienne, w którym łącznikiem jest forma osobowa czasownika być/zostać, a orzecznikiem – imiesłów przymiotnikowy bierny. Spójrzmy, jak zostały przekształcone poniższe zdania z konstrukcji czynnej na konstrukcję bierną.


Podmiot

Orzeczenie imienne

Dopełnienie


łącznik

orzecznik (imiesłów bierny)


Książka

jest

czytana

przez Jacka

Mleko

jest

pite

przez kota

Poeta

został

napisany

przez poetę

Rzecz
/przedmiot

Czynność
/zdarzenie

Wykonawca czynności

Taka zamiana składniowa nie zawsze jest jednak możliwa. Aby zmienić zdanie z konstrukcji czynnej na konstrukcję bierną, muszą być spełnione co najmniej dwa warunki:

  1. Od czasownika, który chcemy przekształcić, możną utworzyć imiesłów przymiotnikowy bierny. Taki czasownik nazywamy przechodnim.

  2. Zdanie o konstrukcji czynnej musi zawierać dopełnienie w bierniku, czyli tzw. dopełnienie bliższe.

Zapamiętaj!

Wykres ilustrujący zamianę zdania o konstrukcji czynnej na zdanie o konstrukcji biernej.

Kliknij, aby uruchomić podgląd

Zapamiętaj!

Wykres pokazujący różnice między czasownikami przechodnimi i nieprzechodnimi


Czasowniki

przechodnie
ktoś czyta coś → coś jest czytane przez kogoś

nieprzechodnie
ktoś myśli o czymś

- można od nich tworzyć imiesłowy przymiotnikowe bierne
- występują w stronie biernej i czynnej

- nie można od nich utworzyć imiesłowów przymiotnikowych biernych - występują tylko w stronie czynnej



Notatka za e-podręcznik.pl

Dziękuję !

Zrelaksuj się z

Mówiąc Inaczej :)